Verpleeghuiszorg en wijkverpleging: trends in gedwongen zorg

Gehoord in de gesprekken met zorgaanbieders – zorg wordt steeds complexer

De zorg voor de cliënten in verpleeghuizen en de wijk wordt steeds complexer. Ouderen wonen steeds langer zelfstandig thuis. Als er thuis zorg wordt verleend of als cliënten naar een verpleeghuis gaan, dan zijn hun zorgvragen al complex. Zorgprofessionals vertellen dat zij ook vaker te maken krijgen met meer psychiatrische zorgvragen onder ouderen.

Deze zorgprofessionals geven ook aan dat de meeste zorgverleners ondertussen geschoold zijn in wat onvrijwillige zorg inhoudt en wat hieronder valt. Dit betekent dat zij onvrijwillige zorg sneller herkennen, met elkaar bespreken en ook beter registeren. Dit heeft mogelijk invloed op de cijfers en kan (voor een deel) de stijging in het aantal cliënten dat gedwongen zorg krijgt verklaren.
 

Gehoord in de gesprekken met zorgaanbieders – verschuiving tussen categorieën

Zorgprofessionals bevestigen dat de meeste registraties voorkomen in de categorieën Structureel gepland en Structureel ongepland. Registraties in de categorie Onvoorzien zien zij in praktijk niet veel. Volgens de zorgprofessionals komt onvoorziene zorg meer voor bij zorginstellingen die zich richten op bijvoorbeeld crisiszorg. De zorgverleners zijn volgens hen heel terughoudend om onvrijwillige zorg als noodmaatregel in te zetten.

Gehoord in de gesprekken met zorgaanbieders – verschuiving in toepassingen

Volgens de zorgprofessionals is er in de verpleeghuizen veel aandacht voor het openen van gesloten afdelingen. Hierdoor zijn de zorgverleners zich meer bewust dat plaatsing op een gesloten afdeling een vorm van onvrijwillige zorg is. Deze bewustwording leidt tot meer registraties in de categorie Plaatsing op een gesloten afdeling. 

Tegelijkertijd gaan ook veel deuren van gesloten afdelingen open. Alhoewel zorgprofessionals op basis hiervan een daling in het aantal registraties hadden verwacht, merken zij ook dat zorgverleners juist andere maatregelen inzetten om toezicht te houden op cliënten, zoals het gebruik van een elektronische leefcirkel. Dit zijn ook maatregelen die zorgverleners moeten registeren als er sprake is van verzet, waardoor het aantal registraties alsnog stijgt.

Het openen van deuren kan dus zorgen voor een verschuiving van registraties van de categorie Plaatsing op een gesloten afdeling naar andere categorieën, met name naar de categorie Overige beperking bewegingsvrijheid. Het aantal registraties onvrijwillige zorg neemt daarmee niet af, maar verschuift naar een andere categorie. Uit de registraties is te zien dat de categorie Overige beperking bewegingsvrijheid verhoudingsgewijs voor structureel gepland sterker stijgt dan de categorie Plaatsing op een gesloten afdeling.

In de vorm structureel ongepland is de stijging in 2024 vooral veroorzaakt door een stijging van geregistreerde fysieke fixatie. Deze stijging lijkt zich in 2025 weer te stabiliseren. 

Gehoord in de gesprekken met zorgaanbieders- lastig om aantallen te duiden

De registraties in categorie Beperken vrijheid om eigen leven in te richten – Overige beperkingen stijgen volgens de zorgprofessionals deels door een verandering in cultuur en bewustzijn onder zorgverleners. In het verleden bepaalden zorgverleners uit goede bedoelingen veel voor cliënten. Zoals wat zij te eten kregen en welke activiteiten zij kregen aangeboden. Nu beseffen zorgverleners dat als een cliënt zich hiertegen verzet dit onder onvrijwillige zorg valt en registratie noodzakelijk is.

Registraties in de categorie Beperken in het gebruik van communicatiemiddelen komen weinig voor. Soms gebeurt het dat familieleden aan zorgverleners vragen om het gebruik van de telefoon te beperken om zo te voorkomen dat de cliënt hen steeds belt.
Cliëntvertrouwenspersonen vertellen dat zij van cliënten vooral vragen krijgen over Beperken bewegingsvrijheid en Beperken vrijheid om eigen leven in te richten. Bijvoorbeeld doordat de zorgaanbieder afspraken maakt over roken en drinken van alcohol. Het gesprek met de zorgaanbieder gaat dan over kwaliteit van leven. 

Gehoord in de gesprekken met zorgaanbieders – stijgende onrust

De zorgprofessionals herkennen de stijging in het aantal registraties in de hoofdcategorie Medische handelingen en therapeutische maatregelen. Volgens hen gaat het vooral om het verstrekken van medicatie om onrust of lijden van cliënten te verminderen, wanneer de cliënt zich daartegen verzet. Soms krijgt een cliënt medicatie omdat er bijvoorbeeld een katheter geplaatst wordt en daar kan de cliënt zich tegen verzetten. 

Zorgprofessionals herkennen de subcategorie Medicatie goed en ervaren geen onduidelijkheid in de registratie ervan. Maar de zorgprofessionals geven ook aan dat ze steeds vaker een kritische houding zien bij behandelaren in het voorschrijven van medicatie bij cliënten. 

Zorgprofessionals merken dat zorgverleners op zoek gaan naar het gedrag achter de onrust van cliënten voordat tot inzet van medicatie wordt overgegaan. Ook spreken zorgverleners vaker over kwaliteit van leven voor de cliënt. Zorgverleners vragen zich steeds vaker af of bijvoorbeeld bloed prikken wel noodzakelijk is als de cliënt zich hiertegen verzet. Zij organiseren dan een moreel beraad hierover met elkaar. Andere voorbeelden die vallen onder Andere medische handelingen zijn bloedsuiker prikken of naar de tandarts gaan.