Geestelijke gezondheidszorg: trends in gedwongen zorg

Gehoord in de gesprekken met zorgaanbieders – mogelijke redenen voor stijging

Volgens de zorgprofessionals zijn zorgverleners zich meer bewust wanneer zorg verplichte zorg is waardoor zij meer registeren. Zorgprofessionals geven aan dat de bewustwording van verplichte zorg is verbreed van zorg binnen een instelling (intramurale zorg) naar zorg die mensen thuis of buiten een instelling ontvangen (ambulante zorg). Ook worden volgens de zorgprofessionals de zorgvragen van cliënten complexer, waardoor vaker situaties ontstaan waarin het nodig is om verplichte zorg in te zetten. Toch verwachten de zorgprofessionals dat er in 2025 nog steeds sprake kan zijn van onderregistratie van verplichte zorg.

Geen tekst?

Gehoord in de gesprekken met zorgaanbieders – stabilisatie registraties insluitingen

De zorgprofessionals geven aan dat er veel aandacht voor is om het aantal separeerverblijven en insluitingen in de Extra Beveiligde Kamer (EBK) af te bouwen. Maar omdat een landelijke registratie ontbreekt over de feitelijke aantallen Separeerverblijven en EBK’s is het niet mogelijk om een relatie te leggen met het aantal registraties in de categorie Insluitingen.

Veel zorgaanbieders hebben in de praktijk te maken met verouderde gebouwen, druk van buitenaf om psychiatrische cliënten op te nemen, personeelstekorten, instabiele teams en een hoge werkdruk. Zorgprofessionals vertellen dat dit kan leiden tot een gevoel van onveiligheid bij de zorgverleners waardoor zij sneller tot insluiting over gaan. 

Het lukt enkele zorgaanbieders om meer personeel in te zetten. Zij geven aan dat dit kan bijdragen aan het verminderen van insluiten. Volgens de zorgprofessionals is een cultuurverandering ook absoluut nodig om het aantal insluitingen te verminderen.

Zorgprofessionals vinden het verrassend dat het aantal registraties in de subcategorie Insluiten eigen kamer ook in 2025 hoog blijft. Dit omdat veel van hen inmiddels een beleid hebben om niet in de eigen kamer van cliënten in te sluiten. 

De stijging van het aantal registraties in de subcategorie Overige heeft volgens de zorgprofessionals te maken met een rechterlijke uitspraak in 2024. Namelijk dat plaatsing op een Intensive Care Unit (ICU) moet worden geregistreerd als insluiten. Omdat er geen aparte categorie ‘ICU’ is, registreren de zorgprofessionals dit onder subcategorie Overig, waardoor deze subcategorie stijgt.

Volgens de zorgprofessionals is het nodig dat veldpartijen duidelijke afspraken gaan maken met elkaar over definities en duur van insluiting. Bijvoorbeeld voor kamerprogramma, waarbij de deur niet op slot gaat maar tegen de cliënt wordt gezegd dat die in zijn kamer moet blijven. Sommige instellingen zien kamerprogramma als assertieve zorg en registreren dat niet en andere zien het wel als verplichte zorg en registreren wel. Sommige instellingen registeren meerdere insluitingen binnen een periode van enkele dagen als één interventie, terwijl andere dit als afzonderlijke interventies registreren. 
 

Gehoord in de gesprekken met zorgaanbieders – verklaring stijging verplichte medicatie

De zorgprofessionals in de ambulante zorg werken nu bewust aan het herkennen en registreren van verplichte zorg. Dit zou de stijging van het aantal cliënten met verplichte medicatie voor een deel kunnen verklaren. Een andere ontwikkeling is dat veel zorgaanbieders hun best doen om minder ingrijpende vormen van verplichte zorg toe te passen bij een cliënt. In plaats van insluiten kiezen zij dan voor bijvoorbeeld verplichte medicatie. 
Het aantal registraties verplichte zorg neemt daarmee niet af, maar verschuift naar een andere categorie. Dit is bijvoorbeeld het geval bij de inname van (vooral orale) medicatie. 

Gehoord in de gesprekken met zorgaanbieders – stijging niet herkend

De zorgprofessionals herkennen de stijging in het aantal fixaties niet. Men vermoedt dat deze stijging een gevolg is van betere registratie van verplichte zorg in de ambulante zorg.

Gehoord in de gesprekken met zorgaanbieders – verschillen in registratie

De zorgprofessionals geven aan dat zorgverleners deze 4 categorieën nu beter registeren omdat zij beter weten wat er per categorie bedoeld wordt en hun beleid op verplichte zorg hierop hebben aangepast. Ook verklaren zij deze stijging door een algemene verbetering van de registratie binnen de ambulante zorg.