Gehandicaptenzorg: trends in gedwongen zorg

Gehoord in de gesprekken met zorgaanbieders- bewustzijn groeit

De zorgprofessionals geven aan dat de zorgverleners zich steeds meer bewust zijn van wat onvrijwillige zorg is en dit beter herkennen. Bovendien registreren zorgverleners de onvrijwillige zorg steeds beter.  Daarnaast worden ook de zorgvragen van cliënten als complexer ervaren waardoor vaker onvrijwillige zorg wordt toegepast.

Gehoord in de gesprekken met zorgaanbieders – redenen voor stijging

Het aantal cliënten met een complexe zorgvraag stijgt. Dit kan een reden zijn dat bij meer cliënten onvrijwillige zorg wordt ingezet. 

De zorgprofessionals geven aan dat de meeste zorgverleners inmiddels geschoold zijn in wat onvrijwillige zorg inhoudt en wat hieronder valt. Dit betekent dat zij onvrijwillige zorg sneller herkennen, met elkaar bespreken en ook beter registeren. Dit heeft mogelijk invloed op de cijfers en kan (voor een deel) de stijging in het aantal registraties verklaren.

Volgens de zorgprofessionals kan de stijging in het aantal registraties ook te maken hebben met krapte op de arbeidsmarkt en de inzet van invalkrachten. Zorgverleners zijn dan minder vertrouwd met de cliënten en mogelijk wordt er daardoor sneller onvrijwillige zorg ingezet. Toch verwachten zorgprofessionals dat er nog sprake kan zijn van onderregistratie van onvrijwillige zorg. Dit omdat invalkrachten de registratievereisten vaak niet kennen.  

De zorgprofessionals ervaren dat familie tegenwoordig meer betrokken is bij de zorg. Die vraagt zorgverleners vaak juist om onvrijwillige zorg in te zetten. Of de zorgverlener wil de onvrijwillige zorg afbouwen maar de familie is bang voor risico’s.
 

Gehoord in de gesprekken met zorgaanbieders – opnieuw toename fysieke fixaties

De hoofdcategorie Beperken bewegingsvrijheid bevat 4 subcategorieën: 

• Fysieke fixatie 
• Mechanische fixatie zoals een bedhek of een stoelgordel
• Beperken van de bewegingsvrijheid door plaatsing op een gesloten afdeling  
• Overige beperkingen bewegingsvrijheid

Bij Structureel gepland blijft het aantal registraties in de 4 subcategorieën bijna gelijk. Bij Structureel ongepland en Onvoorzien stijgt het aantal registraties in alle subcategorieën, vooral het aantal toepassingen van fysieke fixatie. 

Veel zorgprofessionals herkennen de stijging van het aantal toepassingen van fysieke fixatie.  Volgens hen komt dit omdat het aantal cliënten met onbegrepen gedrag groeit. Ook geven zij de afbouw van een separeerverblijf als verklaring. Zorgprofessionals vertellen dat fysieke fixatie vaker tijdens bepaalde periodes in het jaar plaatsvindt, zoals in de zomermaanden of rond de feestdagen. Er werken dan minder vaste zorgverleners. Invalkrachten kennen de cliënten en hun zorgvragen minder goed en zijn vaak niet bekend met afspraken over de cliënten. Daarom maken zij mogelijk sneller gebruik van fysieke fixatie. 

Ook kan volgens de zorgprofessionals de cultuur van een afdeling bepalend zijn in hoe zorgverleners tegen fysieke fixatie aankijken en een cultuur is moeilijk te veranderen. 
Maar er zijn ook zorgverleners die wel vaak met elkaar in gesprek gaan over het aantal registraties onvrijwillige zorg en de toepassingen van fysieke fixatie. Zij bespreken dan hoe zij dit kunnen afbouwen of voorkomen.

Enkele zorgaanbieders herkennen zich niet in de stijging van fysieke fixatie. Zij investeerden de afgelopen jaren juist veel in de scholing van zorgverleners om de-escalerend te kunnen werken.  Zij leerden hoe ze spanning bij een cliënt op tijd kunnen herkennen en hoe ze die weer kunnen verminderen. Dat voorkomt de inzet van onvrijwillige zorg.

Gehoord in de gesprekken met zorgaanbieders – stijging ondanks streven afbouw

De zorgprofessionals geven aan dat veel zorgaanbieders inmiddels vanuit een andere visie werken en dat zij streven naar afbouw van het aantal insluitingen. Als er desondanks besloten is om een cliënt in te sluiten dan gebeurt dit volgens hen vaak structureel in de nacht en op het eigen appartement. Dit valt dan onder de vorm structureel gepland. De registratie van deze structurele toepassing vindt maar één keer plaats. Terwijl bij de vorm structureel ongepland elke toepassing apart geregistreerd moet worden.

Toch stijgt het aantal registraties, volgens de zorgprofessionals, om 3 al eerder beschreven redenen:

• De complexiteit van de zorgvraag bij cliënten stijgt waardoor ook de inzet van onvrijwillige zorg stijgt.
• Inzet van invalkrachten en zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) die de cliënten minder goed kennen en sneller insluiten.
• Zorgverleners zijn zich meer bewust van de inzet van onvrijwillige zorg waardoor het aantal registraties stijgt.

Volgens de zorgprofessionals kan het aantal registraties ook voor een deel stijgen omdat zorgverleners de eventueel te nemen stappen al in een vroeg stadium met de cliënt bespreken en dit vastleggen in diens zorgplan. Als besloten wordt om de onvrijwillige zorg toch in te zetten, dan behoort dit tot de vorm structureel ongepland. 

Bij structureel ongepland en onvoorzien is er een daling te zien bij insluiten in een separeerverblijf. Maar het aantal insluitingen in Overige ruimte stijgt.
Deze stijging herkenden de zorgprofessionals niet. Voorbeelden die onder deze categorie worden geregistreerd zijn: tuin, snoezelkamer of comfort ruimte. 

Gehoord in de gesprekken met zorgaanbieders – lastig om aantallen te duiden

De subcategorie Beperken in het gebruik van communicatiemiddelen betreft vooral het gebruik van een telefoon, iPad en/of laptop.  Zorgverleners maken dan afspraken over wanneer een cliënt mag bellen en gebruik mag maken van sociale media. Dit is van toepassing op cliënten binnen de gehandicaptenzorg die soms moeite hebben om het gebruik te begrenzen en die ook kwetsbaar zijn op bepaalde platforms.