Over seksueel grensoverschrijdend gedrag in de zorg en de jeugdhulp kreeg de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) vorig jaar 340 meldingen. Dat is afgerond bijna evenveel als in eerdere jaren. Maar het werkelijke cijfer ligt waarschijnlijk vele malen hoger. Daarom is het zo belangrijk dat zorgaanbieders er nog meer tegen doen.
Dat schrijft de inspectie in een publicatie over seksueel grensoverschrijdend gedrag in de zorg.
De inspectie vergelijkt het aantal van 340 meldingen met het cijfer van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC). Volgens berekeningen van het WODC komt seksueel grensoverschrijdend gedrag richting patiënten en cliënten in de zorg waarschijnlijk zo’n 11.000 keer per jaar voor (cijfer over 2024). Zorginstellingen moeten dit soort zaken melden bij de inspectie, dat is wettelijk verplicht. Maar heel vaak kennen zorginstellingen lang niet alle zaken.
| 2023 | 2024 | 2025 | |
|---|---|---|---|
| Eerstelijnszorg | 60 | 40 | 50 |
| Geestelijke gezondheidszorg (inclusief zorg aan justitiabelen) | 80 | 100 | 80 |
| Gehandicaptenzorg | 100 | 90 | 100 |
| Jeugdhulp | 50 | 60 | 70 |
| Medisch-specialistische zorg | 10 | 20 | 10 |
| Publieke gezondheidszorg | < 5 | 0 | < 5 |
| Verpleging en verzorging | 40 | 30 | 30 |
| Totaal | 330 | 330 | 340 |
- De meldingen gaan over verschillende vormen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Het varieert: ongewenste opmerkingen of appjes, ongewenste of onnodige aanrakingen van borsten en geslachtsdelen en onnodig in- of uitwending onderzoek onder het mom van medische handelingen. Ook waren er meldingen over seksuele handelingen en verkrachting.
- De inspectie kreeg vorig jaar 64 keer een melding over het ontslag van een zorgverlener na seksueel grensoverschrijdend gedrag.
- In 2025 diende de inspectie 14 tuchtklachten in tegen een zorgverlener wegens seksueel grensoverschrijdend gedrag. Maar ook cliënten/patiënten startten een tuchtzaak. In totaal ging het om ongeveer 30 tuchtzaken bij de regionale tuchtcolleges. Zorginstellingen dienen nauwelijks tuchtklachten in, terwijl ze dat wel kunnen doen.
De tuchtcolleges legden maatregelen op die varieerden van (voorwaardelijke) schorsingen tot doorhalingen in het BIG-register (gezondheidszorg) of het SKJ-register (jeugdhulp). Maar lang niet alle zorgverleners hebben een beroep waarmee zij in zo’n register staan. Bijvoorbeeld artsen, fysiotherapeuten en verpleegkundigen wel, maar verzorgenden niet. Dit betekent dat risicovolle situaties soms voortduren. - Bij een klein deel van de meldingen ging het over een zorgverlener waarover al eerder een melding was gedaan. Of over een zorgverlener waarvan meerdere cliënten het slachtoffer waren.
Zorginstellingen doen er steeds meer tegen
De inspectie ziet dat zorginstellingen steeds meer doen tegen seksueel grensoverschrijdend gedrag. Zo werken zorgaanbieders en branche- en beroepsorganisaties vaker samen, passen zorgopleidingen hun beleid en onderwijs aan, en bespreken organisaties het onderwerp preventief en actief binnen hun teams. Ook ondertekenden meer dan 40 veldpartijen het zorgmanifest, waarin zij uitspreken zich in te zetten voor een gezamenlijke aanpak.
Dat is ook nodig, want problemen in de zorg (personeelstekorten, fraude en weinig controle van het arbeidsverleden) maken de kans op grensoverschrijdend gedrag groter. Daarnaast blijkt dat zorgverleners niet altijd weten wat ze moeten doen als zij grensoverschrijdend gedrag door een collega signaleren of vermoeden.
Aanbevelingen
De inspectie ziet dat er in de zorg en de jeugdhulp steeds meer aandacht is voor de aanpak van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Maar concrete stappen zijn nodig om patiënten beter te beschermen. Een greep uit de aanbevelingen aan zorgaanbieders:
- Maak echt werk van het vroeg signaleren en voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Bespreek het onderwerp zonder taboe.
- Controleer altijd het verleden van een nieuwe medewerker: diploma’s, verklaring omtrent gedrag (VOG), BIG- of SKJ-register, referenties van vorige werkgevers.
- Dien zelf een tuchtklacht in tegen de betrokken zorgverlener die de fout in ging. Dat ondersteunt ook de patiënt.
- Overweeg aangifte bij de politie, in overleg met het slachtoffer. Vraag hierbij advies van bijvoorbeeld Slachtofferhulp of het Centrum Seksueel Geweld. Na aangifte bij de politie en een veroordeling door de rechter kan de pleger vaak geen VOG meer krijgen voor werken in de zorg of de jeugdhulp.