Artsen kunnen in bijzondere gevallen een patiënt helpen met sterven. Dit heet euthanasie of hulp bij zelfdoding. Artsen mogen dit alleen doen als een patiënt daar om vraagt en de arts zich houdt aan de eisen die de wet stelt.
Een einde maken aan het leven van iemand anders is strafbaar. Ook als de patiënt er zelf om vraagt bij de arts. Soms willen mensen niet meer leven. Bijvoorbeeld omdat ze ernstig ziek zijn, pijn lijden of moeite hebben met ademhalen. In bepaalde situaties mag een arts euthanasie of hulp bij zelfdoding verlenen. De arts is niet strafbaar als hij zich houdt aan alle 6 eisen uit de wet. Ook moet de arts de euthanasie melden. In de euthanasiewet staan alle regels die gelden bij euthanasie of hulp bij zelfdoding. De officiële naam van de euthanasiewet is: Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding (Wtl).
Toetsingscommissies beoordelen alle euthanasiezaken
De Regionale Toetsingscommissies Euthanasie (RTE) beoordelen alle euthanasiemeldingen. Zijn de RTE van oordeel dat een arts niet heeft voldaan aan 1 of meer van de zogenaamde zorgvuldigheidseisen? Dan sturen zij hun oordeel naar de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) en ook naar het Openbaar Ministerie (OM).
In de euthanasiewet staat dat een arts mag meewerken aan euthanasie of hulp bij zelfdoding. De arts moet dan wel alle zorgvuldigheidseisen uit de wet volgen. Wij onderzoeken dus euthanasiezaken waarin de arts zich niet aan 1 of meer van de 6 zorgvuldigheidseisen uit de euthanasiewet hield:
De arts moet overtuigd zijn dat de vraag van de patiënt om euthanasie vrijwillig is. En dat de patiënt er goed over heeft nagedacht (weloverwogen). De vraag moet dus echt van de patiënt zelf komen.
De arts moet ervan overtuigd zijn dat de patiënt uitzichtloos en ondraaglijk lijdt. Bij de beoordeling van de uitzichtloosheid staan de diagnose van de patiënt en de vooruitzichten centraal. Bij ondraaglijk lijden gaat het vooral over hoe de patiënt dit ervaart. Dit is voor iedereen anders.
De arts moet de patiënt informatie geven over zijn medische situatie. En hoe zijn situatie er in de toekomst uit zal zien. De arts moet nagaan of de patiënt voldoende weet hierover. En of de patiënt de informatie ook begrepen heeft.
De arts moet samen met de patiënt besluiten dat er geen redelijke andere oplossing is voor de situatie van de patiënt.
De arts van de patiënt moet ten minste 1 onafhankelijke arts raadplegen. Deze onafhankelijke arts, de zogenoemde SCEN-arts, moet de patiënt zien en beoordelen of de arts zich heeft gehouden aan de eerste 4 zorgvuldigheidseisen.
Tot slot moet de arts de euthanasie (of hulp bij zelfdoding) op een medisch zorgvuldige manier uitvoeren. Bijvoorbeeld met de juiste medicijnen en in de juiste stappen.
IGJ onderzoekt euthanasiemeldingen
Wanneer de RTE oordeelt dat een euthanasie niet voldoet aan alle 6 eisen uit de wet, doet de RTE melding bij de inspectie. De RTE heeft dan het oordeel ‘onzorgvuldig’ over die zaak gegeven. Wij nemen deze meldingen altijd in behandeling. We bekijken dan per geval of er een (mogelijk) risico voor de patiëntveiligheid is.
Na ontvangst van een oordeel ‘onzorgvuldig’ van de RTE nodigen we de arts uit voor een gesprek. Inspecteurs spreken met de arts over het oordeel van de RTE en vragen hoe de arts dit zelf ziet. Heeft de arts geleerd van deze zaak? Hoe gebruikt hij dit bij mogelijke toekomstige euthanasiezaken? Als de rol van de SCEN-arts relevant is in het oordeel van de RTE, spreken we ook met de SCEN-arts.
Daarna besluiten we in een overleg met verschillende experts intern wat er moet gebeuren. Het kan zijn dat we het onderzoek afsluiten. Maar het kan ook zijn dat we meer onderzoek willen doen of besluiten om maatregelen te nemen.
Tenslotte sturen we de arts een brief waarin staat wat ons besluit is. We informeren de RTE over wat er is besloten. We overleggen ook met het Openbaar Ministerie (OM), zodat toezichtsonderzoek en mogelijk strafrechtelijk onderzoek op elkaar kunnen worden afgestemd. Ook informeren het OM en de IGJ elkaar over hun beslissingen in een zaak.
Euthanasiemeldingen 2025
Euthanasiemeldingen RTE
In 2025 waren er volgens de RTE 10.341 meldingen van euthanasie in Nederland. Bij 7 meldingen kwam de RTE tot het oordeel ‘onzorgvuldig’:
- In 5 meldingen hield de arts zich niet aan de zorgvuldigheidseis: medisch zorgvuldige uitvoering.
- In 1 melding hield de arts zich niet aan de zorgvuldigheidseis: raadplegen onafhankelijke arts.
- In 1 melding hield de arts zich niet aan de zorgvuldigheidseisen: vrijwillig en weloverwogen verzoek, uitzichtloos en ondraaglijk lijden en geen redelijke andere oplossing.
Beoordeling van deze euthanasiemeldingen door IGJ
In 2025 spraken we bij elke melding met de uitvoerend arts. In één melding spraken we ook de betrokken AIOS (arts in opleiding tot specialist) en bij twee meldingen spraken we ook met de betrokken SCEN-arts.
De artsen die wij spraken stelden zich open en transparant op. Ook hadden ze een toetsbare houding. Die was terug te zien in de manier waarop ze terugkeken op hun handelen en hier leerpunten uit haalden. Een aantal artsen waarover was gemeld besprak hun eigen handelen ook met beroepsgenoten. Dit deden ze om er zelf van te leren en te zorgen dat andere artsen anders te werk zullen gaan. Elke arts begreep dat het proces anders had gemoeten en zou dit niet op dezelfde manier herhalen.
4 van de 7 meldingen die de inspectie in 2025 ontving, gingen over onzorgvuldige uitvoering. Per januari 2026 is de KNMG/KNMP-Richtlijn Uitvoering euthanasie en hulp bij zelfdoding aangepast. De inspectie moedigt duidelijkheid over de uitvoering van euthanasie aan.
Daarnaast viel op dat in 2 van de 7 meldingen in 2025 de uitvoering van euthanasie deels door een AIOS is gedaan. Dit is niet toegestaan. Eén arts moet de gehele uitvoering van euthanasie doen. Een verlengde-arm-constructie is bij euthanasie niet mogelijk.
Beoordeling meldingen in de afgelopen jaren
Meestal geen risico voor de patiëntveiligheid
We hadden bij veruit de meeste euthanasiemeldingen die we de afgelopen jaren onderzochten het vertrouwen dat de artsen in toekomstige situaties volgens de zorgvuldigheidseisen en wettelijke normen zullen handelen. We kwamen in de meeste gevallen dan ook tot de conclusie dat er geen sprake was van een risico voor de patiëntveiligheid, ook niet bij dezelfde artsen in de toekomst.
In een paar gevallen vroegen we de arts om binnen de beroepsgroep aandacht te vragen voor zijn of haar ervaring en voor de geldende beroepsnormen. Ook vroegen we enkele artsen om in een plan van aanpak of een resultaatverslag verbetermaatregelen te beschrijven. We sloten deze meldingen af zonder maatregelen te nemen.
Tuchtklachten
De IGJ besloot naar aanleiding van 1 euthanasiemelding in 2023 om het handelen van zowel de arts als dat van de betrokken SCEN-arts aan de tuchtrechter voor te leggen. Zie voor meer informatie de uitspraken die het Regionaal Tuchtcollege Gezondheidszorg deed in de tuchtklachten tegen de arts en de SCEN-arts.
Ook naar aanleiding van een euthanasiemelding uit 2022 besloot de IGJ besloot na onderzoek om het handelen van de arts voor te leggen aan de tuchtrechter. Zie de uitspraak op Overheid.nl.
Euthanasiemeldingen bij psychisch lijden
8 van de 11 euthanasiemeldingen die we in 2023 en 2025 ontvingen, gaan om euthanasie bij mensen met psychisch lijden. De beoordeling van een euthanasieverzoek van mensen met psychisch lijden vraagt grote behoedzaamheid. Deze grote behoedzaamheid wordt onder meer ingevuld door de norm dat de arts een second opinion van een onafhankelijke deskundig psychiater moet raadplegen.
We zien dat dit proces niet altijd goed verloopt en vragen hier aandacht voor, onder meer in het artikel IGJ gidst langs het drijfzand van de euthanasiepraktijk in Medisch Contact dat in november 2023 verscheen. Naar aanleiding van de reacties op dit artikel publiceerde de IGJ deze toelichting: Analyse euthanasiemeldingen 2022 onderzocht door de IGJ.
Overzicht euthanasiemeldingen per jaar
De Regionale Toetsingscommissies Euthanasie maken jaarlijks in hun jaarverslag bekend in hoeveel euthanasiezaken een arts zich niet hield aan 1 of meer zorgvuldigheidseisen. De RTE sturen deze oordelen naar ons. Hieronder leest u over welke oordelen en zorgvuldigheidseisen het jaarlijks gaat.
In 2024 waren er volgens de RTE 9.958 meldingen van euthanasie in Nederland.
- In 3 meldingen hield de arts zich niet aan de zorgvuldigheidseis: medisch zorgvuldige uitvoering.
- In 2 meldingen hield de arts hielden zich niet aan de zorgvuldigheidseis: raadplegen onafhankelijke arts.
- In 1 melding hield de arts zich niet aan de zorgvuldigheidseisen: vrijwillig en weloverwogen verzoek, uitzichtloos en ondraaglijk lijden en geen redelijke andere oplossing.
In 2023 waren er volgens de RTE 9.068 meldingen van euthanasie in Nederland.
- In 2 meldingen hield de arts zich niet aan de zorgvuldigheidseisen: vrijwillig en weloverwogen verzoek, uitzichtloos en ondraaglijk lijden en geen redelijke andere oplossing.
- In 1 melding hield de arts zich niet aan de zorgvuldigheidseis: raadplegen onafhankelijke arts.
- In 1 melding hield de arts zich niet aan de zorgvuldigheidseisen: vrijwillig en weloverwogen verzoek, uitzichtloos en ondraaglijk lijden, informeren over de situatie en de vooruitzichten en geen redelijke andere oplossing.
- In 1 melding hield de arts zich niet aan de zorgvuldigheidseis: medisch zorgvuldige uitvoering.
De IGJ besloot na onderzoek naar 1 euthanasiemelding uit 2023 het handelen van de arts en het handelen van de SCEN-arts voor te leggen aan de tuchtrechter, omdat zij van mening was dat de aard, de ernst en het risico van het handelen daarom vroegen. Zie voor meer informatie de uitspraken die het Regionaal Tuchtcollege Gezondheidszorg deed in de tuchtklachten tegen de arts en de SCEN-arts.
In 2022 waren er volgens de RTE 8.720 meldingen van euthanasie in Nederland.
Meldingen:
- 1 arts hield zich niet aan de zorgvuldigheidseisen: uitzichtloos en ondraaglijk lijden en geen redelijke andere oplossing.
- 1 arts hield zich niet aan de zorgvuldigheidseis: vrijwillig en weloverwogen verzoek.
- 2 artsen hielden zich niet aan de zorgvuldigheidseis: medisch zorgvuldige uitvoering.
- 4 artsen handelden onzorgvuldig op de punten: vrijwillig en weloverwogen verzoek, uitzichtloos en ondraaglijk lijden en geen redelijke andere oplossing.
- 6 artsen hielden zich niet aan de zorgvuldigheidseis: raadplegen onafhankelijke arts.
De IGJ besloot na onderzoek naar 1 euthanasiemelding uit 2022 het handelen van de arts voor te leggen aan de tuchtrechter, omdat zij van mening was dat de aard, de ernst en het risico van het handelen daarom vroegen. Zie de uitspraak op Overheid.nl.
In 2021 waren er volgens de RTE 7.666 meldingen van euthanasie in Nederland.
- 1 arts handelde onzorgvuldig op de punten: uitzichtloos en ondraaglijk lijden en geen redelijk andere oplossing.
- 1 arts hield zich niet aan de zorgvuldigheidseis: vrijwillig en weloverwogen verzoek.
- 3 artsen hielden zich niet aan de zorgvuldigheidseis: medisch zorgvuldige uitvoering.
In 2020 waren er volgens de RTE 6.938 meldingen van euthanasie in Nederland.
- 1 arts hield zich niet aan de zorgvuldigheidseis: raadplegen onafhankelijke arts.
- 1 arts hield zich niet aan de eis: medisch zorgvuldige uitvoering.