Toezicht op dwang in de zorg

Het toezicht op dwang in de zorg is onderdeel van het toezicht op de kwaliteit en veiligheid van de zorg. Bij ieder toezichtbezoek en bij de behandeling van calamiteitenmeldingen kan de inspectie aandacht besteden aan verplichte of onvrijwillige zorg

De belangrijkste wetten die gaan over dwang in de zorg zijn de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) en de Wet zorg en dwang (Wzd) en Hoofdstuk 6 van de Jeugdwet. Deze wetten beschrijven hoe zorgverleners moeten handelen en zij beschermen de rechten van mensen die verplichte of onvrijwillige zorg krijgen. Lees meer bij Welke wetten gaan over dwang in de zorg.

Signaleren, agenderen en stimuleren

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd houdt toezicht om te controleren of zorgaanbieders terughoudend en zorgvuldig omgaan met verplichte en onvrijwillige zorg. En om te zien of zorgaanbieders zich houden aan de wetten die hierover gaan.

De inspectie bespreekt verplichte en onvrijwillige zorg tijdens haar toezichtbezoeken. Ook spreekt de inspectie met andere partijen zoals (ervarings)deskundigen, brancheorganisaties, ketenpartijen en het ministerie van VWS. De inspectie deelt de ervaringen, informatie en kennis die zij hierbij ophaalt: zowel voorbeelden van goede zorg als problemen. De inspectie wil er zo aan meewerken dat iedereen de Wvgzz en de Wzd goed uitvoert.

De IGJ geeft zorgaanbieders ruimte bij de uitvoering van deze wetten. De inspectie handhaaft alleen als het echt nodig is. Dat is nodig wanneer de kwaliteit en de veiligheid van de zorg en jeugdhulp in gevaar zijn. Lees meer op Maatregelen die we kunnen nemen.

Belangrijkste punten in het toezicht

De inspectie let bij verplichte of onvrijwillige zorg vooral op de volgende punten:

  • Dwang in de zorg zoveel mogelijk voorkomen en anders zorgvuldig uitvoeren, met speciale aandacht voor jeugdigen
  • De juiste zorg op de juiste plaats, waaronder opnameplek voor cliënten in crisissituaties en dwang in de ambulante zorg (zorg buiten een accommodatie)
  • Aanwezigheid van voldoende en deskundig personeel
  • Aandacht voor de belangen en de rechten van de cliënt en de bescherming van deze rechten, ook voor de naasten van cliënten

U vindt meer informatie over deze punten en over andere onderwerpen die de aandacht krijgen in onze toezichtvisie ‘Terughoudend en zorgvuldig omgaan met onvrijwillige en verplichte zorg’.

Meer informatie over de thema’s en normen bij toezichtbezoeken vindt u bij de Toetsingskaders Wvggz en Wzd.

Samenwerking met gemeentelijk toezichthouders

Als Wmo-aanbieders verplichte of onvrijwillige zorg verlenen, valt ondersteuning vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo 2015) onder de Wvggz of Wzd. Dat is sinds 1 januari 2020 het geval.

De IGJ houdt toezicht op de uitvoering van de Wvggz en de Wzd. De Wmo-toezichthouder blijft verantwoordelijk voor het toezicht op naleving van de (kwaliteits)eisen uit de Wmo 2015. Die staan in lokale verordeningen, beleidsregels en contractafspraken. Over het toezicht op de Wvggz en de Wzd zijn afspraken gemaakt tussen gemeenten, Wmo-toezichthouders en de IGJ.
Die staan in het Afsprakenkader en draaiboek toezicht voor het sociaal domein (VNG).

Vragen en antwoorden over toezicht op dwang in de zorg