Aanbevelingen: wat is er nodig?

Uit zowel de meldingen als onderzoek van Tranzo, Tilburg University blijkt dat cliënten makkelijk overgaan tot een behandeling en ook niet goed weten of een behandelaar beschikt over de vereiste kwalificaties en bevoegdheden. Een professionele uitstraling, positieve beoordelingen of een aantrekkelijke prijs blijken daarbij geen garantie voor deskundige en medisch verantwoorde zorg. 

Tot slot is het toezicht sterk afhankelijk van meldingen van cliënten en zorgverleners, omdat deze meldingen een belangrijk middel zijn om zicht te krijgen op botox- en fillerbehandelingen. Wanneer meldingen uitblijven, blijven risico’s en ongewenste praktijken mogelijk onzichtbaar. De combinatie van een snelgroeiende markt, aanbieders die buiten het reguliere zorgsysteem opereren en een vermoedelijke onderrapportage van complicaties maakt dat de risico’s voor cliënten groter kunnen zijn dan op basis van enkel de beschikbare meldingen zichtbaar is.

Aanbevelingen

De inspectie geeft de volgende adviezen aan de verschillende betrokkenen:

Aanbevelingen voor aanbieders van botox- en fillerbehandelingen

De normalisering van botox en fillers mag niet leiden tot een normalisering van de risico’s. Van aanbieders mag worden verwacht dat zij veiligheid en deskundigheid centraal stellen.

• Informeer cliënten dat botox- en fillerbehandelingen medische ingrepen zijn en geen eenvoudige schoonheidsbehandeling. 
• Zorg dat cliënten voorafgaand aan een behandeling informatie krijgen over risico’s, mogelijke complicaties en de rol van de behandelaar. 
• Maak voor cliënten duidelijk wie de behandeling uitvoert, welke kwalificaties deze persoon heeft en welke arts eindverantwoordelijk is. 
• Zorg dat er altijd een arts aanwezig is wanneer er botox- en fillerbehandelingen worden uitgevoerd bij cliënten. 
• Zorg dat er altijd producten worden gebruikt die voldoen aan de geldende wetten en regels. 
• Voorkom commerciële druk tijdens consulten en bied cliënten ruimte om een weloverwogen beslissing te nemen. 
• Zorg voor duidelijke procedures voor herkennen, behandelen en melden van complicaties. 
• Meld ernstige complicaties, incidenten en signalen bij de inspectie. 
• Stimuleer cliënten om bij klachten en complicaties hulp te zoeken. 
• Zorg voor een laagdrempelige en goed functionerende klachtenregeling conform de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz). Cliënten moeten weten waar zij terechtkunnen met vragen, klachten of zorgen over een behandeling. En ze moeten erop kunnen vertrouwen dat de aanbieder hun klacht zorgvuldig behandelt.
• Informeer cliënten voorafgaand aan de behandeling over de klachtenfunctionaris en de mogelijkheden voor geschilbeslechting.
• Gebruik klachten en signalen van cliënten om de kwaliteit van zorg te verbeteren en complicaties of incidenten vroegtijdig te signaleren.

Aanbevelingen voor beleidsmakers

De markt voor botox- en fillerbehandelingen verplaatst zich steeds meer naar online en socialemediaplatforms, terwijl toezicht en handhaving vooral zijn gericht op fysieke zorgaanbieders. Tegelijkertijd heeft het reguliere toezicht van de inspectie slechts beperkte invloed op de kwaliteit en veiligheid van deze behandelingen. Dit vraagt om een gezamenlijke aanpak van toezichthouders, beleidsmakers en online platforms.

• Investeer in publieksvoorlichting over de risico’s van cosmetische injectiebehandelingen en het belang van behandeling door een bevoegde zorgverlener, met specifieke aandacht voor jongeren en jongvolwassenen.
• Breng in kaart welke opleidingen en trainingen worden aangeboden voor het uitvoeren van injectiebehandelingen en onderzoek of regulering daarvan noodzakelijk is, en zo ja, hoe.
• Onderzoek hoe cliënten beter kunnen worden geïnformeerd over risico’s, bevoegdheden, registraties en de rol van artsen bij cosmetische behandelingen. 
• Onderzoek hoe misleidende promotie en onrechtmatig aanbod van botox- en fillerbehandelingen via sociale media en online platforms effectiever kunnen worden aangepakt.
• Onderzoek de mogelijkheden om de aanschaf van middelen en benodigdheden te beperken tot personen die bekwaam zijn en bevoegd deze toe te passen.
• Versterk de samenwerking met socialemediaplatforms en andere online aanbieders om advertenties van onbevoegde behandelaars en aanbieders van illegale producten sneller te signaleren en te verwijderen.
• Verken of bestaande wetten en regels voldoende aansluiten bij de manier waarop cosmetische behandelingen tegenwoordig zowel offline als online worden aangeboden en gepromoot.

Aanbevelingen voor iedereen die een behandeling overweegt

Botox- en fillerbehandelingen lijken misschien eenvoudig en laagdrempelig, maar het zijn medische ingrepen die risico’s met zich meebrengen. Cliënten doen er daarom goed aan zich vooraf te informeren over de kwalificaties van de behandelaar, de betrokkenheid van een arts en de mogelijke risico’s van de behandeling.

• Controleer vooraf of er wel een arts betrokken is bij de behandeling en of deze arts beschikt over een geldige BIG-registratie.
• Ontevreden over de behandeling? Maak dan gebruik van de klachtencommissie van de zorgaanbieder.
• Meld zorgen over de veiligheid van de behandeling, vermoedens van onbevoegde zorgverlening of het gebruik van illegale producten bij het Landelijk Meldpunt Zorg. Hoewel de inspectie niet na iedere melding direct optreedt, draagt elke melding bij aan meer inzicht in de risico’s. Ook krijgt de inspectie zo sneller aanbieders en ontwikkelingen in beeld die mogelijk een gevaar vormen voor de gezondheid.
• Doe de Fillercheck en neem op basis daarvan een goed doordacht besluit over de behandeling en behandelaar. 

Hoe nu verder

De inspectie blijft in gesprek met het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) over de ontwikkelingen rondom botox- en fillerbehandelingen. Daarnaast zet de inspectie de komende periode in op voorlichting, onder meer door de Fillercheck onder de aandacht te brengen bij studenten.

Meldingen blijven van grote waarde. Iedere melding draagt bij aan het inzicht in risico’s en ontwikkelingen. Tegelijkertijd kan de inspectie niet iedere melding afzonderlijk onderzoeken. Voor succesvol optreden zijn vaak meerdere signalen en voldoende bewijslast nodig. Daarom kiest de inspectie met name een signalerende en agenderende rol naast toezicht en handhaving.