Perspectief vanuit de praktijk
Sietske Atsma, ervaringsdeskundige en vertrouwenspersoon
De cosmetische sector groeit snel, maar de aandacht voor kwaliteit en veiligheid van de behandelingen groeit niet altijd mee. Sietske Atsma werkte jarenlang in de cosmetische branche. Nu begeleidt ze als vertrouwenspersoon cliënten met klachten en complicaties na een cosmetische ingreep. Vanuit die ervaring ziet zij waar het volgens haar misgaat en wat cliënten vooraf hadden moeten weten.
Waarom ben je vertrouwenspersoon voor cliënten geworden?
Ik merkte dat er veel behoefte is aan hulp. Mensen kunnen complicaties krijgen na een behandeling, of ontevreden zijn met het resultaat. Het is niet altijd duidelijk wat je kunt doen of waar je terechtkunt. Vanuit mijn ervaring help ik hen daarbij.
Ik werkte jarenlang in de cosmetische sector, schreef er een column over en startte het platform wiemooiwilzijn om consumenten te informeren. In de loop der jaren veranderde dat platform steeds meer in een plek waar mensen hulp zochten. Vanaf dat moment werd ik geconfronteerd met de keerzijde van de cosmetische branche.
Hoe vanzelfsprekend vinden mensen botox- en fillerbehandelingen tegenwoordig?
Het grootste verschil met vroeger is de normalisering. Toen ik zelf mijn eerste behandelingen onderging, was dat nog iets bijzonders. Inmiddels zijn cosmetische behandelingen, zoals die met botox en fillers, voor steeds meer mensen heel gewoon geworden, ook in mijn omgeving. De drempel om iets te laten doen ligt veel lager.
Dat heeft ook een keerzijde. Mensen staan niet stil bij het feit dat het om een medische ingreep gaat en zijn zich niet altijd bewust van de risico’s. Als ze het resultaat van een behandeling laten zien op sociale media, zijn dat natuurlijk wel altijd de mooie resultaten. In een enquête die ik onder jongeren hield, zag ik dat sociale media bijdragen aan die normalisering. Tegelijkertijd bleek dat familie of vrienden vaak ook veel invloed hebben op de beslissing om een behandeling te ondergaan. Echt die inner circle.
"Mensen staan niet stil bij het feit dat het om een medische ingreep gaat en zijn zich niet altijd bewust van de risico’s."
Welke invloed heeft de normalisering op de manier waarop mensen een behandeling kiezen?
Veel mensen vertrouwen vooral op de informatie die de kliniek zelf verstrekt. Die informatie is naar mijn ervaring vaak onvolledig. Uit ons onderzoek naar de informatie op websites van klinieken weet ik dat ook in de behandelkamer zelf vaak weinig informatie wordt gegeven over de inhoud, bijwerkingen en risico's van het gebruikte product.
Mensen denken vaak dat ze goed geïnformeerd zijn, maar als ze dan een complicatie krijgen, is er vaak sprake van zelfverwijt: ‘ik had me beter moeten laten informeren’. Ik hoor vaak dat ze het zichzelf kwalijk nemen dat ze niet beter onderzoek deden naar de arts, of die wel gespecialiseerd of bevoegd is om bepaalde ingrepen uit te voeren. En dat zij niet op de hoogte waren van mogelijke complicaties en risico’s.
Goede informatie vooraf – informed consent – is een belangrijk onderdeel van veilige zorg. Hoe kijk jij daarnaar?
Voor patiënten is het oncomfortabel om stil te staan bij de risico's. Zij hebben een gewenst resultaat in hun hoofd en staan daardoor minder open voor informatie die dat beeld kan verstoren. Ik merk dat datzelfde ongemak ook bij de behandelaren bestaat. Het is prettiger om over de voordelen van een behandeling te praten dan over mogelijke complicaties.
Maar tegelijkertijd kunnen artsen niet meer om de risico’s op het gebied van fillers heen. Op congressen en ook in vakbladen is daar steeds meer aandacht voor. Er zijn zelfs klinieken die anatomiecursussen aanbieden die specifiek over complicaties gaan. Maar omdat er sprake is van onderrapportage van complicaties, blijft het beeld bestaan dat complicaties zeldzaam zijn. Maar dat strookt niet met de meldingen die wij krijgen en aantallen patiënten die op het fillercomplicatiespreekuur van het Erasmus MC komen.
"Mensen worden met veel overtuigingskracht als klant binnengehaald; ze zouden dan ook achteraf goed geholpen moeten worden."
De inspectie ontvangt relatief weinig meldingen. Hoe verklaar je dat?
De mensen die ik spreek met complicaties of bijwerkingen, voelen zich voor het grootste deel zelf verantwoordelijk voor hun keuze. En dat maakt dat ze niet zo snel hulp inschakelen of een behandelaar aansprakelijk houden. Dat vind ik niet helemaal fair. Ze worden met veel overtuigingskracht als klant binnengehaald; ze zouden dan ook achteraf goed geholpen moeten worden. Daar zit dan schaamte in de weg. Dat is denk ik niet het gevolg van de complicatie zelf, maar mensen denken vooral dat ze beter hadden moeten opletten.
Ik zie ook dat mensen soms niet zo goed weten waar en waarover ze een klacht kunnen indienen of melding kunnen doen. Bij hen gaat het vaak over het emotionele stuk. Terwijl de inspectie juist toeziet op concrete zaken, zoals goede informed consent vóór een behandeling.
Welke complicaties van botox en fillers zie jij voorbijkomen?
Als het gaat om het wel of niet slagen van een behandeling, gaat de discussie vaak over de behandelaar. Diens bevoegdheid en bekwaamheid zijn natuurlijk heel belangrijke factoren. Maar je kunt naar de beste behandelaar gaan die goed kan injecteren, maar dan kun je toch nog een afweerreactie krijgen van het toegediende product. Wat ik veel zie zijn bijwerkingen van botox, zoals een hangend ooglid, maar ook systematische klachten als griepachtige klachten, oogklachten, haaruitval en problemen met de huid.
Ik zie ook veel problemen met fillers in mijn werk. Daarbij is de verstopping van een bloedvat de vervelendste complicatie. Dan kan er ingrijpende schade zoals necrose ontstaan.
Je spreekt veel mensen die met zulke complicaties te maken krijgen. Kun je vertellen wat dat met hen doet?
Dat zijn vaak pittige, emotionele gesprekken. Ik heb veel videocalls en ik moet daarna soms echt even een blokje om. Een complicatie of mislukte behandeling kan een grote impact hebben op iemands leven, zeker een complicatie in het gezicht. Mensen durven de deur niet meer uit, stoppen soms met werken en kunnen ernstige psychische klachten ontwikkelen zoals suïcidale gedachten. De impact van complicaties wordt naar mijn idee echt te vaak onderschat.
"Door vaak gebrekkige informatie die klinieken vooraf geven, krijgen mensen de indruk dat een ingreep risicoloos is."
Wat moet er veranderen?
Goede informatie geven – informed consent – is een belangrijke stap. De toon waarop behandelingen worden aangeboden is vaak luchtig, waardoor mensen de indruk kunnen krijgen dat een ingreep risicoloos is. Dat maakt zelfs dat sommige mensen denken: waarom heb ik daar eigenlijk een arts bij nodig? Waarom zou ik het product niet via internet bestellen en er zelf mee aan de slag gaan?
Botox is een geneesmiddel en heeft daarom een patiëntenbijsluiter. Bij medicijnen van de apotheek krijg je die wel, en dan ook nog eens een versie die specifiek op jou van toepassing is. Maar uit ervaring weet ik dat de patiëntenbijsluiter van botox regelmatig in de prullenbak verdwijnt. Terwijl cliënten gewoon recht hebben op deze informatie.