Jongeren in de gesloten jeugdzorg (JeugdzorgPlus) voelen zich onvoldoende gehoord en te weinig betrokken bij de hulp die zij krijgen. Ook worden vrijheidsbeperkende maatregelen nog te veel toegepast. Positief is dat jongeren zich vaak veilig voelen. Jongeren vinden het belangrijk om een vaste mentor te hebben, ze ervaren dan steun en begrip. Dit vertelden jongeren tijdens hun verblijf in de JeugdzorgPlus aan de IGJ.
De Inspectie Gezondheidzorg en Jeugd (IGJ) wilde van jongeren in de JeugdzorgPlus zelf horen hoe het met hen gaat. Tijdens toezichtbezoeken sprak de IGJ met 57 van hen. De JeugdzorgPlus is de enige plek waar volgens de Jeugdwet onder voorwaarden vrijheidsbeperkende maatregelen mogen worden gebruikt. De rechten van jongeren moeten daarbij goed worden beschermd.
“De hulp binnen de JeugdzorgPlus moet zorgvuldig, veilig en respectvol zijn. We zien dat de problemen in de JeugdzorgPlus groot zijn. En veranderingen kosten tijd. Maar er zijn inmiddels meer stappen nodig. Het is belangrijk dat jongeren in gesloten jeugdzorg echt worden gezien, gehoord en betrokken.” - Janet Helder, hoofdinspecteur ad interim bij Jeugd en Maatschappelijke Zorg, IGJ.
Ervaringen jongeren
Veel jongeren vertellen de IGJ dat zij onvoldoende worden betrokken bij hun hulp: 29 van de 57 jongeren zeggen dat dit soms of nooit gebeurt. De uitleg van hulpverleners is niet altijd duidelijk. Hierdoor begrijpen jongeren niet altijd wat er gebeurt. Veel jongeren ervaren dat de hulp die zij krijgen niet bijdraagt aan verbetering van hun situatie.
Aanbieders moeten al het mogelijk doen om vrijheidsbeperking van jongeren te voorkomen. Dit is belangrijk voor een zo gezond mogelijke ontwikkeling waar jongeren zelf invloed op hebben. Jongeren vertellen de IGJ dat ze te maken hebben met veel controle, regels en beperkingen. Zij ervaren weinig vertrouwen, mogelijkheid tot ontwikkeling of eigen inbreng. Jongeren worden gestraft wanneer zij afspraken niet nakomen. En weten niet altijd waarom een vrijheidsbeperkende maatregel bij hen wordt toegepast.
41 van de 57 jongeren vertellen dat medewerkers altijd of vaak op een fijne manier met hen omgaan. Vaste begeleiders (mentoren) geven jongeren het meest steun en zijn begripvol. Maar er zijn vaak wisselingen in personeel. Jongeren ervaren hun begeleiding als minder goed bij veel wisselingen en onervaren medewerkers.
Aanbevelingen
De IGJ doet een aantal aanbevelingen:
- Gemeenten moeten met spoed zorgen dat zij JeugdzorgPlus-aanbieders goed ondersteunen, zodat zij anders kunnen werken. Gemeenten moeten ook voldoende passende alternatieven realiseren in de open jeugdhulp. En zorgen voor goede vervolgplekken en voldoende behandelmogelijkheden zodat jongeren niet onnodig (lang) in de JeugdzorgPlus verblijven.
- Brancheorganisaties moeten de uitwisseling tussen JeugdzorgPlus-aanbieders stimuleren over goede voorbeelden van wat werkt.
- JeugdzorgPlus-aanbieders moeten jongeren beter betrekken bij hun hulpverleningsproces en zorgen dat zij begrijpen waar het over gaat. Het is noodzakelijk dat er een positief en stimulerend opvoedklimaat is. De inzet van vrijheidsbeperkende maatregelen moet individueel afgewogen zijn, en alleen bij uitzondering ingezet worden. Ook moeten zij zeker zijn dat jongeren begrijpen waarom vrijheidsbeperkende maatregelen nodig zijn. En het is belangrijk dat er iemand is waar jongeren bij terecht kunnen als ze het ergens niet mee eens zijn.
Hoe nu verder
De IGJ besprak de ervaringen van jongeren met bestuurders van de JeugdzorgPlus-locaties. Sommige bestuurders gaven aan dat bepaalde punten een verrassing zijn, maar ze gaan ermee aan de slag. De IGJ gaat met de jongerenraad van JeugdzorgPlus-aanbieders in gesprek om hen te betrekken bij de vervolgstappen. De ontwikkelingen van de om- en afbouw van de JeugdzorgPlus blijft de IGJ met veel aandacht volgen.