Toezicht op aanpak wachttijden geestelijke gezondheidszorg (ggz)

De wachttijden in de ggz zijn de afgelopen jaren te hoog. Daardoor bestaat het risico dat cliënten niet op tijd passende zorg krijgen. Het probleem is complex. Wachttijden in de ggz ontstaan door verschillende oorzaken die elkaar beïnvloeden. 

Sommige van die oorzaken liggen bij de zorgaanbieders. Bijvoorbeeld de onduidelijke verantwoordelijkheidsverdeling wanneer een cliënt op de wachtlijst staat. Of het gebrek aan samenwerking in de zorg. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd kijkt of zorginstellingen genoeg doen om de wachttijden te verlagen. Daarbij hebben we aandacht voor de verschillende manieren om de wachttijden in de ggz terug te dringen.

Samenwerking toezicht met NZa

We houden samen met de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) toezicht in de regio’s waar structureel te hoge wachttijden zijn. Daarbij kijkt IGJ vooral naar de kwaliteit van de (netwerk)zorg bij de zorgaanbieders. De NZa kijkt vooral naar de inspanningen van de zorgverzekeraar op dit gebied. Gezamenlijk voeren we gesprekken met zorgaanbieders (ggz-aanbieders en huisartsengroepen) en zorgverzekeraars. 

Onderzoeken 2018-2021

In de afgelopen jaren hebben wij meerdere rapporten uitgebracht over ons toezicht op de aanpak van wachttijden ggz (zie publicaties hieronder). We zagen dat de gebrekkige samenwerking in de regio een belangrijke oorzaken is van de wachttijden. 

  • In 2020 heeft het Ministerie van VWS een Stuurgroep Wachttijden ggz ingesteld. Daarin zijn de belangrijkste koepelorganisaties vertegenwoordigd. Zij hebben gezamenlijk een Actieplan 2021 uitgebracht. 
  • In alle regio’s zijn regionale taskforces wachttijden opgericht. Daarin zitten verschillende partijen uit de regio die bij dit onderwerp betrokken zijn. In de acht regio’s met de langste wachttijden waren tijdelijk zogenoemde externe ‘versnellers’ aangesteld. 
  • De inspectie en de NZa hebben in 2021 contact gehad met de Stuurgroep Wachttijden over de uitvoering van het Actieplan 2021. Daarnaast hebben we in acht regio’s met hoge wachttijden gesprekken gevoerd met de versnellers en de voorzitters van de regionale taskforces over de regionale situatie. Hierover hebben we een briefrapport uitgebracht met een algemeen landelijk beeld.

Conclusies onderzoek 2021 en aanbevelingen

In de acht bezochte regio’s zien we een goede beweging. De samenwerking tussen partijen om de wachttijden te verlagen verloopt steeds beter. De plannen zijn opgesteld en veel afgesproken initiatieven in gang gezet.

8 Bezochte regio's wachttijden ggz

Het is echter nog te vroeg om conclusies te trekken over het effect van de maatregelen op de wachttijden. Wij vinden het van groot belang dat regionale partijen zo snel mogelijk inzicht in de effecten van hun inspanningen op de cijfers over wachttijden geven.

Daarnaast moeten zij alles doen wat in hun macht ligt om de ingezette samenwerking door te zetten en hun plannen uit te voeren. Hierbij moeten partijen elkaar duidelijker aanspreken op hetgeen van hen kan worden verwacht. Landelijke afspraken over onderlinge verantwoordelijkheden zijn nodig.

Overigens is niet alles door de partijen in de regio direct beïnvloedbaar. Deels zijn ontwikkelingen als de stijgende zorgvraag en capaciteitstekorten in hun regio van invloed. Om de beschikbare capaciteit te vergroten raden wij de taskforces aan (kleinere) aanbieders te betrekken die nog niet (of onvoldoende) zijn aangesloten. Daarnaast is op landelijk niveau de invulling van bepaalde voorwaarden nodig om de beoogde samenwerking te versterken, bijvoorbeeld door de ondersteuning van de regionale processen te faciliteren.

Vooruitblik: hoe gaat het toezicht op de aanpak van de wachttijden in de ggz verder?

In het belang van de toegankelijkheid van de ggz blijven de NZa en de IGJ volop aandacht schenken aan de samenwerking om het wachttijdenprobleem terug te dringen. Daarbij is het bestuurlijke niveau in de regio het eerste aanspreekpunt. Voor onze gezamenlijke regionale toezichtactiviteiten in 2022 ontwikkelen de IGJ en NZa een nieuw plan. We zetten met name in op regio’s waar de inspanningen achterblijven en de wachttijden (te) lang blijven.

Maar meerdere niveaus zijn nodig voor een duurzame oplossing voor de verkorting van de wachttijden. Het gaat daarbij onder andere om de manier waarop zorg wordt verleend binnen een instelling, maar ook om de besluitvorming op landelijk niveau door het ministerie van VWS en de Stuurgroep wachttijden. Op al deze niveaus acteren wij.

Toezicht op wachttijden in de ggz door de tijd

Informatie voor zorgaanbieders

Op de website Weg van de wachtlijst delen ggz-aanbieders verhalen over regionale oplossingen voor wachttijden in de ggz.

Informatie voor cliënten

De website Kiezen in de ggz is een hulpmiddel voor volwassenen van 18 jaar en ouder die op zoek zijn naar een zorgaanbieder voor hun psychische klachten.