Toezicht op aanpak wachttijden geestelijke gezondheidszorg (ggz)

De wachttijden in de ggz zijn de afgelopen jaren te hoog. Daardoor bestaat het risico dat cliënten niet op tijd passende zorg krijgen. Het probleem is complex. Wachttijden in de ggz ontstaan door verschillende oorzaken. 

Sommige van die oorzaken liggen bij de zorgaanbieders. Bijvoorbeeld de onduidelijke verantwoordelijkheidsverdeling wanneer een cliënt op de wachtlijst staat. Of het gebrek aan samenwerking in de zorg. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd kijkt of zorginstellingen genoeg doen om de wachttijden te verlagen. Daarbij hebben we aandacht voor de verschillende manieren om de wachttijden in de ggz terug te dringen. 

Samenwerking toezicht met NZa

We houden samen met de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) toezicht in de regio’s waar structureel te hoge wachttijden zijn. Daarbij kijkt IGJ vooral naar de kwaliteit van de (netwerk)zorg bij de zorgaanbieders. De NZa kijkt vooral naar de inspanningen van de zorgverzekeraar op dit gebied. Gezamenlijk voeren we gesprekken met zorgaanbieders (ggz-aanbieders en huisartsengroepen) en zorgverzekeraars. 

Conclusies aanpak wachttijden 2020: weinig overzicht en te weinig samenwerking

In ons toezicht in 2020 in vier regio’s zagen we dat vaak niet duidelijk is waar mensen met specifieke psychische problemen terecht kunnen. Huisartsen weten dan niet naar welke ggz-instelling of ggz-hulpverlener ze kunnen verwijzen. Verwijzingen en doorverwijzingen zijn soms niet compleet of zelfs verkeerd. Dat levert weer vertraging op. 

In bijna alle regio’s in het land zijn initiatieven om de wachttijden korter te maken. Maar de samenwerking tussen zorgaanbieders en zorgverzekeraars kan nog beter. Het is nu niet altijd duidelijk wat zij van elkaar kunnen verwachten. IGJ en NZa spreken naar de verschillende partijen duidelijk hun verwachtingen uit.

In de vier bezochte regio’s vragen wij verbetermaatregelen. In de brief van november 2020 van IGJ en NZa aan de staatssecretaris van VWS staan de belangrijkste conclusies uit het toezicht op de samenwerking tussen zorgaanbieders en zorgverzekeraars rondom wachttijden (zie onderaan deze pagina). 

Vooruitblik: hoe gaat het toezicht op de aanpak van de wachttijden in de ggz verder?

Het Ministerie van VWS heeft een Stuurgroep Wachttijden ggz ingesteld. Daarin zijn de belangrijkste koepelorganisaties vertegenwoordigd. Deze Stuurgroep heeft een Actieplan 2021 voor de aanpak van wachttijden. In alle regio’s zijn regionale taskforces wachttijden opgericht. Daarin zitten verschillende partijen uit de regio die bij dit onderwerp betrokken zijn. In de acht regio’s met de langste wachttijden zijn tijdelijk zogenoemde externe ‘versnellers’ aangesteld. 

De inspectie en de NZa houden contact met de Stuurgroep Wachttijden over de uitvoering van het Actieplan. En over de activiteiten van deze versnellers. Daarbij spreken we zowel landelijke als regionale partijen aan op hun verantwoordelijkheden om de wachttijden terug te dringen. Als toezichthouders zullen we hierover met regelmaat publiceren.

Informatie voor zorgaanbieders

Ggz-aanbieders delen op de website www.wegvandewachtlijst.nl verhalen over regionale oplossingen voor wachttijden in de ggz. 

Informatie voor cliënten

Iedereen in Nederland heeft recht op de zorg die bij hem of haar past. De website kiezen in de ggz kan daarbij een hulpmiddel zijn. Kiezen in de ggz is een website voor volwassenen van 18 jaar en ouder die op zoek zijn naar een zorgaanbieder voor hun psychische klachten.

Achtergrondinformatie toezicht wachttijden

2018: start toezicht wachttijden

In 2018 bracht de inspectie bezoeken aan negen instellingen met lange wachttijden. De geaggregeerde resultaten van deze bezoeken zijn te lezen in de rapportage Wachttijden in de ggz: verbeterkansen vooral in samenwerking op regionaal niveau.  

De inspectie stelde vast dat de bezochte instellingen zich inspanden om de wachttijden voor de individuele cliënten te verkorten. Ook hadden zij aandacht voor de wachtende cliënt. Maar er waren knelpunten die de zorginstellingen niet alleen konden en oplossen. Bijvoorbeeld knelpunten in de samenwerking met andere partijen. Er was een gebrek aan activiteiten op regionaal niveau. Hierdoor konden cliënten onvoldoende van de ene naar de andere plek in de zorg doorstromen.

De inspectie richt haar toezicht op de aanpak van wachttijden dan ook niet meer alleen op de individuele zorginstellingen. We nemen dit onderwerp mee in ons toezicht op regionale zorgnetwerken in de ambulante ggz (zie hieronder). 

2017-2020: relatie toezicht op ambulante ggz

De inspectie houdt sinds 2017 toezicht op ambulante ggz voor mensen met chronische psychische problemen. Uitgangspunt is dat de patiënt de juiste zorg op de juiste plek krijgt.

In 2018 bracht de inspectie een eerste rapport  hierover uit, met de titel Toezicht op ambulante ggz: Betere zorg nodig voor thuiswonende mensen met chronische aandoeningen. In 2019 en 2020 bezocht de inspectie zorgnetwerken in zes regio’s. De inspectie onderzocht de samenwerking rondom de patiënt, in het bijzonder tussen de huisartsen en ggz. De samenwerking rondom de wachttijden was binnen dat toezicht één (maar niet het enige) onderdeel waarnaar we keken.

In het voorjaar van 2020 bracht de inspectie een tweede rapport uit over de afstemming in de ggz rondom mensen met chronisch psychische aandoeningen, met de titel: Meer samenhang en continuïteit in zorg nodig voor mensen met chronisch psychische aandoeningen. In dat rapport hebben we speciale aandacht voor wachttijden.