Als seksueel grensoverschrijdend gedrag plaatsvindt binnen uw zorgorganisatie, zijn de gevolgen groot. Daarom is het belangrijk om het risico hierop zo klein mogelijk te maken. U bent hiervoor verantwoordelijk als bestuurder. De inspectie verwacht dat u hier actief aan werkt. Maar hoe doet u dat?
Wat is mijn verantwoordelijkheid?
Als bestuurder bent u verantwoordelijk voor een veilige zorgomgeving waarin cliënten zich beschermd en gehoord voelen. Uw keuzes op het gebied van beleid, preventie en handelen bij signalen dragen hier direct aan bij. U moet zorgen voor de voorwaarden waaronder cliënten veilige en goede zorg krijgen. Dat betekent dat u niet alleen moet handelen wanneer er iets is gebeurd, maar ook moet zorgen voor beleid en een organisatiecultuur waarin professionele grenzen duidelijk zijn en signalen bespreekbaar zijn.
Hoe beschermt u medewerkers en cliënten tegen seksueel grensoverschrijdend gedrag? Wat doet u als het toch gebeurt? En hoe zorgt u ervoor dat cliënten weten waar zij terechtkunnen met vragen of zorgen? In uw beleid legt u vast hoe u met deze onderwerpen omgaat.
Goed beleid rond seksueel grensoverschrijdend gedrag richt zich op:
- Bewustwording
- Preventie
- Passende interventie
Zorg er daarom voor dat medewerkers:
- de gedragscode kennen en onderschrijven
- weten wanneer de meldplicht geldt
- weten wat een afkoelingsperiode is
- begrijpen welke invloed de afhankelijkheidsrelatie heeft
- weten wat gelijkwaardigheid, vrijwilligheid en traumasensitief handelen betekenen
Toets uw beleid met de Zelfscan voor zorgprofessionals
De inspectie verwacht dat u uw beleid regelmatig toetst en waar nodig verbetert. De Zelfscan voor zorgprofessionals helpt u hierbij. Met de zelfscan kunt u nagaan wat al goed geregeld is en waar nog verbeteringen nodig zijn. De zelfscan is gebaseerd op de 3 pijlers uit de Leidraad Veilige zorgrelatie: bewustwording, preventie en passende interventie.
Hoe zorg ik voor duidelijke professionele grenzen?
Zorgaanbieders denken vaak dat de kans klein is dat seksueel grensoverschrijdend gedrag binnen hun eigen organisatie voorkomt. Die aanname klopt niet. Alleen een gedragscode uitreiken is niet genoeg om seksueel grensoverschrijdend gedrag te voorkomen en veilige zorgrelaties te bewaken.
Het voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag vraagt om voortdurende aandacht. Preventie gaat niet alleen over regels en protocollen, maar ook over een professionele cultuur waarin medewerkers, leidinggevenden en cliënten samen verantwoordelijkheid nemen voor veiligheid.
Een veilige zorgrelatie begint bij een open en professionele werkomgeving. Zorg dat medewerkers dilemma’s, signalen en zorgen kunnen bespreken met collega’s en leidinggevenden. Maak professionele grenzen, nabijheid en aanraking regelmatig onderwerp van gesprek. Zo blijven verwachtingen duidelijk en wordt het makkelijker om signalen vroeg te herkennen en bespreekbaar te maken.
Situaties kunnen door cliënten en zorgverleners verschillend worden ervaren of geïnterpreteerd. Open gesprekken helpen om daar samen bij stil te staan en vergroten het bewustzijn van professionele grenzen.Een zorgvuldig aanstellingsbeleid helpt risico’s te verkleinen. Denk aan het controleren van referenties en arbeidsverleden en het bespreken van professionele normen tijdens sollicitaties. Zorg dat nieuwe medewerkers weten welke gedragsregels en beroepscodes binnen uw organisatie gelden.
Scholing en training helpen medewerkers om signalen te herkennen, grenzen bespreekbaar te maken en professioneel te handelen in lastige situaties (waarin ze bijvoorbeeld omstander zijn).Regels zijn belangrijk, maar zeggen niet altijd wat u in een concrete situatie moet doen. Bespreek daarom regelmatig professionele grenzen en dilemma’s in teams. Stimuleer collegiale toetsing en professionele zelfreflectie. Zo leren medewerkers van situaties uit de praktijk en blijft het onderwerp onder de aandacht.
Breng in kaart waar binnen uw organisatie extra risico’s en kwetsbaarheden kunnen ontstaan. Denk aan afhankelijkheidsrelaties, solistisch werken, kwetsbare cliënten en situaties waarin medewerkers onder druk staan. Kijk daarbij ook naar beschermende factoren, zoals sociale veiligheid.
Gebruik deze inzichten om waar nodig maatregelen te nemen en uw beleid en werkwijze aan te passen.Seksueel grensoverschrijdend gedrag ontstaat niet altijd plotseling. Vaak zijn er eerder signalen, zorgen of situaties waarin grenzen vervagen. Zorg daarom dat medewerkers en cliënten weten waar zij terechtkunnen met vragen, twijfels of meldingen.
Leidinggevenden hebben hierin een belangrijke rol. Zij kunnen signalen bespreekbaar maken, medewerkers ondersteunen en waar nodig tijdig bijsturen. Ook aandacht voor het welzijn en functioneren van medewerkers kan helpen om risico’s te verkleinen.
Maak grenzen bespreekbaar met de gespreksstarter Zorg of zorgelijk?
Gebruik de gespreksstarter Zorg of zorgelijk? In gesprek over grenzen in de zorgrelatie van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd om professionele grenzen en dilemma’s binnen uw organisatie bespreekbaar te maken.
Wat doe ik als het gebeurt?
Wanneer er sprake is van (een vermoeden van) seksueel grensoverschrijdend gedrag, is het belangrijk dat uw organisatie zorgvuldig en passend handelt. Zorg dat medewerkers en cliënten weten waar zij terechtkunnen met signalen, zorgen of meldingen en dat duidelijk is wat er vervolgens gebeurt.
Zorg voor een duidelijke aanpak waarin aandacht is voor:
- Veiligheid van cliënten en andere betrokkenen;
- Een zorgvuldige beoordeling en opvolging van signalen en meldingen;
- Passende maatregelen en ondersteuning van betrokkenen;
- Het inschakelen van externe partijen wanneer dat nodig is, zoals de IGJ, politie of een tuchtcollege.
Dien zelf een tuchtklacht in
We vragen zorgaanbieders om zelf een tuchtklacht in te dienen als seksueel grensoverschrijdend gedrag plaatsvond binnen de geboden zorg. Ook na ontslag. Daarmee neemt uw organisatie verantwoordelijkheid voor wat er is gebeurd. Dit kan ontlastend en steunend zijn voor de cliënt en het beschermt de patiëntveiligheid in brede zin.
Hierover kunnen zorgaanbieders overleggen met ons.
Een tuchtklacht indienen is mogelijk bij zorgverleners met een BIG- of SKJ-registratie. En bij zorgverleners die zijn aangesloten bij een beroepsvereniging die de mogelijkheid biedt voor een (tucht)klacht. Voorbeelden zijn de beroepsverenigingen van psychologen en sociaal werkers.
Leer van meldingen
Een melding of incident biedt ook de mogelijkheid om te leren en de organisatie verder te verbeteren. Kijk daarom niet alleen naar wat er is gebeurd, maar vooral naar wat dit zegt over uw beleid, cultuur en werkwijze.
Gebruik signalen en meldingen om waar nodig maatregelen te verbeteren en nieuwe risico’s te voorkomen. Zo blijft uw organisatie werken aan veilige zorgrelaties.