Reizigers van alle leeftijden worden reislustiger dan ooit. Ook hebben steeds meer reizigers een complexe medische achtergrond. Dit omdat zij meerdere medicijnen gebruiken of meerdere aandoeningen tegelijkertijd hebben. Daarom is er steeds meer maatwerk nodig in de adviezen aan deze reizigers. Het is belangrijk dat reizigerszorg in Nederland goed uitgevoerd wordt. Wij hebben gekeken naar de kwaliteit en de veiligheid van de reizigerszorg bij 9 vaccinatiebureaus.
Als je naar verre bestemmingen reist denk je vaak aan koffers, vliegtickets en excursies, maar een goede voorbereiding om tijdens en ná de reis gezond te blijven is minstens zo belangrijk. Denk ook aan je vaccinaties, het volgen van adviezen en medicatie die je als reiziger beschermen tegen ziektes die in sommige landen veel vaker voorkomen dan in Nederland. Zoals bijvoorbeeld hepatitis A of malaria.
De inspectie heeft vanaf eind 2025 gekeken naar de kwaliteit en de veiligheid van de reizigerszorg bij 9 vaccinatiebureaus. De inspectie zag dat de vaccinatiebureaus de randvoorwaarden in de basis op orde hebben en dat zij werken volgens de landelijke richtlijnen. Wel merkte de inspectie verschil in de manier waarop de zorgverlener de reiziger informeert en adviseert. Een goed voorgelichte reiziger kan goede keuzes maken. Het is daarom van belang dat de vaccinatiebureaus de landelijke richtlijn volgen voor het reizigersconsult.
Daarnaast zijn de wetgeving en de richtlijn van het Landelijk Coördinatiecentrum Reizigersadvisering (LCR) niet in lijn met elkaar waar het gaat om het voorschrijven van medicatie door verpleegkundigen. De inspectie roept op om dit verschil op te lossen zodat zorgverleners geen verantwoordelijkheid dragen die ze wettelijk niet hebben.
Aanleiding van het toezicht
Reizigers moeten goede adviezen krijgen, en de juiste vaccinaties en medicatie om veilig op reis te kunnen en veilig thuis te kunnen komen. Dit is belangrijk voor de reiziger zelf, maar ook om te zorgen dat reizigers geen ‘exotische’ infectieziekten mee terug nemen naar Nederland.
De inspectie heeft in de afgelopen jaren signalen gekregen over de kwaliteit van de vaccinatiebureaus. Deze signalen gingen over niet volgen van richtlijnen en reizigers die een onvolledig advies kregen. Of dat vaccinatiebureaus onvoldoende aandacht hadden voor opleiding en kennis van hun medewerkers. De inspectie wil met dit toezicht nagaan of vaccinatiebureaus de wet- en regelgeving voor reizigersadvisering- en vaccinatie volgen. En wanneer het nodig is de bureaus, het LCR en de wetgever stimuleren om de kwaliteit en veiligheid van reizigerszorg te verbeteren. De inspectie voerde nog niet eerder toezicht uit naar dit onderwerp.
Wat gaat goed?
De vaccinatiebureaus volgen de richtlijnen van het LCR
De inspectie hoort dat de richtlijnen van het LCR bij alle bezochte bureaus bekend zijn en dat de bureaus de richtlijnen toepassen. Daarmee zorgen de bureaus ervoor dat hun adviezen aan de reiziger actueel blijven. Alle bureaus hebben een eindverantwoordelijk reizigersgeneeskundige die zorgt voor actuele werkinstructies in de organisatie. Alle bezochte vaccinatiebureaus die gele koorts vaccinaties geven voldoen aan de wettelijke vereisten hiervoor.
Oog voor leren en verbeteren van de reizigerszorg
De inspectie zag tijdens de bezoeken dat de vaccinatiebureaus zich inspannen om leren en verbeteren in hun organisatie te stimuleren. Zo hebben de bureaus een open meldcultuur en leren ze van fouten. Daarnaast hadden bijna alle bureaus een klachtenprocedure en zijn ze aangesloten bij een geschilleninstantie. Dit is belangrijk om herhaling van incidenten en fouten te voorkomen en de reizigerszorg te verbeteren.
Wat kan beter?
Het verschil in richtlijn van het LCR en wet BIG moet worden opgelost
Vooral bij grotere vaccinatiebureaus schrijven reizigersverpleegkundigen medicatie voor in naam van de eindverantwoordelijke arts. Volgens de vaccinatiebureaus is dit nodig omdat er te weinig reizigersgeneeskundigen zijn om ieder recept zelf op te stellen. De inspectie hoorde dat de bezochte vaccinatiebureaus bij het voorschrijven de LCR-richtlijn volgen. Hierin staat beschreven dat de verpleegkundige altijd contact zoekt met de eindverantwoordelijke reizigersgeneeskundige bij reizigers met een complexe medische achtergrond.
De werkwijze zoals beschreven in de LCR-richtlijn is niet toegestaan volgens de Wet BIG. In de Wet BIG staat dat verpleegkundigen niet bevoegd zijn om zelfstandig medicatie voor te schrijven. Voor sommige groepen gespecialiseerde verpleegkundigen bestaat een uitzondering in de Regeling voorschrijfbevoegdheid verpleegkundigen. Maar daar valt de groep reizigersverpleegkundigen niet onder.
De inspectie zag ook voorbeelden waarbij een arts vooraf alle adviezen van de verpleegkundigen over vaccinaties en medicatie controleert, ook bij grotere bureaus. En niet alleen bij reizigers met een beschreven risico, maar ook bij de reizigers zonder extra beschreven risico. Dit maakt dat de inspectie concludeert dat het verschil tussen de richtlijnen en de wet- en regelgeving opgelost moet en kán worden. Zodat verpleegkundigen geen verantwoordelijkheid dragen die ze wettelijk niet hebben. En zodat de reiziger zeker weet dat er een daartoe bevoegde zorgmedewerker de medicatie voorschrijft.
Om dit verschil op te lossen roept de inspectie het LCR en de vaccinatiebureaus op om hun richtlijn en werkwijze aan te passen zodat deze in lijn met de wet BIG is. Hoewel het LCR actie heeft ondernomen om in de wet een uitzondering te maken voor reizigersverpleegkundigen heeft dat nog niet geleid tot veranderde regelgeving.
De cliënt staat centraal, maar krijgt niet overal op de juiste manier de informatie om een goede keuze te kunnen maken
De verschillende soorten vaccinatiebureaus hebben ieder hun eigen werkwijze. Deze werkwijze heeft invloed op de manier hoe reizigers de informatie krijgen.
Zo ziet de inspectie dat de reizigersgeneeskundige huisartsen reizigerszorg als extra service aan hun eigen patiënten geven. Niet iedere huisarts(enpraktijk) biedt deze zorg aan. De huisarts besteedt veel tijd en aandacht om de patiënt zo goed mogelijk te informeren. Daarnaast heeft de huisarts het voordeel dat deze op de hoogte is van de medische geschiedenis van de patiënt. De huisarts kan hierdoor maatwerk leveren.
De GGD’en zien de reizigerszorg als één van hun basistaken en zij hebben hier een jarenlange expertise in opgebouwd. Dit is ook te zien aan hoe zij bepalen welke adviezen zij geven aan cliënten. Ze denken goed na over de hoeveelheid adviezen en wanneer en hoe zij deze geven. Daar staat tegenover dat de toegangstijden lang kunnen zijn.
Bij de particuliere vaccinatiebureaus is de reizigerszorg (één van) de kernactiviteit(en) van de organisatie. Ook deze bureaus hebben hier een goede expertise in opgebouwd. Deze vaccinatiebureaus sturen op efficiëntie. Dit heeft het voordeel dat reizigers op redelijk korte termijn en met snelle doorlooptijd hun reisadvies met vaccinaties kunnen krijgen. In sommige gevallen ontvangen cliënten het reisadvies alleen digitaal, zonder dat zij contact hebben gehad met een zorgverlener. Met als mogelijk gevolg dat een cliënt daardoor minder goed op de hoogte is van de gezondheidsrisico’s van een reis. Waardoor een minder goed geïnformeerde keuze rondom het ontvangen van een reizigersvaccinaties en -medicatie voor kan komen. Dit vindt de inspectie niet wenselijk.
Het is aan de vaccinatiebureaus om te zorgen dat de cliënt een goed afgewogen keuze kan maken rondom reizigersvaccinatie- en medicatie. Geef zoals beschreven in de richtlijn van het LCR de cliënt mondeling inzicht in de risico’s en de kennis hoe deze risico’s te verkleinen door gedrag, en vaccinatie en medicatie. De reiziger heeft daarbij zelf de verantwoordelijkheid ruim voor de reis een afspraak te maken bij een vaccinatiebureau omdat bij sommige infectieziekten meerdere prikmomenten nodig zijn voordat er bescherming is.
Landelijke coördinatie is belangrijk, maar kan beter aansluiten op de behoeften van de bureaus
De bezochte vaccinatiebureaus zien het voordeel van een landelijk bureau zoals het LCR dat de kwaliteit van de reizigersadvisering waarborgt. De bureaus maken dankbaar gebruik van de actuele adviezen die het LCR biedt op hun website. Wel gaven de bezochte bureaus tijdens de inspectiebezoeken aan dat het LCR meer kan aansluiten op hun behoeften. Zo blijkt dat het landelijk centrum beperkt bereikbaar is. Hierdoor kan het beantwoorden van vragen langer duren dan gewenst. In de gesprekken gaven een paar kleinere bureaus aan dat het voor hen niet altijd lonend is om reisvaccinaties te geven. Dit omdat het een behoorlijke investering vraagt, zowel financieel als in tijd om up-to-date te blijven in het onderwerp.
De bureaus vinden het aanbod voor geaccrediteerde nascholing beperkt en niet afwisselend genoeg. Hierdoor volgen de zorgverleners die zich willen herregistreren voor de reizigerszorg vaak dezelfde scholing om voldoende punten te halen. Nascholing wordt echter niet door bureau LCR verzorgd. Het accrediteren en toekennen van punten aan nascholing wel. Ook hierover hoort de inspectie dat de bureaus graag ruimere toekenning van punten voor gevolgde scholingen en symposia zouden zien.
De inspectie vraagt het LCR te inventariseren waar de behoefte van de aangesloten vaccinatiebureaus ligt op de onderwerpen bereikbaarheid en accreditatie. En om daarna mogelijk de dienstverlening hierop aan te passen om zo meer aan te sluiten bij de wensen van de bureaus.
Over dit toezicht
We bezochten eind 2025 en begin 2026 9 van de 1.500 vaccinatiebureaus voor reizigerszorg. We toetsten de kwaliteit van deze bureaus aan de hand van het Toetsingskader Toezicht kwaliteit van reizigersvaccinatie en -advisering. Tijdens deze bezoeken spraken we met bestuurders, de eindverantwoordelijk reizigersgeneeskundige, verpleegkundigen, doktersassistenten en kwaliteitsmedewerkers. Ook bekeken we relevante documenten en keken we of de medewerkers de adviezen op een juiste wijze noteerden in de cliëntdossiers. Het aantal consulten dat de bezochte bureaus op jaarbasis uitvoerden liep uiteen van zo’n 50 tot 100.000.