De inspectie vindt zeggenschap van verpleegkundigen, verzorgenden en andere zorgverleners belangrijk voor de kwaliteit van de zorg. We nemen dit onderwerp daarom mee in ons toezicht. Dit betekent onder andere dat inspecteurs in het toezicht altijd vragen kunnen stellen over hoe zeggenschap in de organisatie is geregeld. Ook kan de inspectie bezoeken brengen waarin zeggenschap in alle lagen van de organisatie centraal staat. Doel is om zeggenschap van zorgverleners te stimuleren.
Waarom vindt de inspectie zeggenschap belangrijk?
Meer zeggenschap van zorgverleners draagt bij aan een goede en prettige werkomgeving en een betere kwaliteit van zorg. Wanneer zorgverleners zeggenschap en eigenaarschap hebben over hun eigen beroepsuitoefening en beroepsontwikkeling, zijn zij beter in staat de kwaliteit en de veiligheid van zorg te verbeteren. Zij krijgen meer autonomie en dat leidt tot betere samenwerking met andere disciplines. Zeggenschap is ook belangrijk om zorgverleners te behouden voor hun vak: zij worden gehoord en gewaardeerd, wat leidt tot meer werktevredenheid en veerkracht. De inspectie startte daarom begin 2025 een pilot Zeggenschap van zorgverleners.
Aandacht voor zeggenschap in het toezicht
In de wet is geregeld dat zorgverleners invloed moeten hebben op de uitvoering van hun taken en zorginhoudelijk beleid. De inspectie wil niet alleen aandacht hebben voor hoe zeggenschap formeel geregeld is binnen een zorgorganisatie, maar ook voor het daadwerkelijke effect hiervan in de praktijk.
De inspectie bezocht 7 zorgorganisaties: ziekenhuizen, verpleeghuizen en instellingen die zowel ziekhuiszorg als verpleeghuiszorg bieden. Tijdens deze bezoeken sprak de inspectie met zorgverleners, leidinggevenden, het bestuur en leden van bijvoorbeeld een Verpleegkundige/Verzorgende Adviesraad (VAR/VVAR) of Professionele Adviesraad. Centraal stond het verkrijgen van inzicht in de aandachtspunten rond zeggenschap van zorgverleners in de praktijk.
Wat kan zeggenschap in de praktijk helpen vormgeven?
We beschrijven 4 onderwerpen die kunnen bijdragen aan zeggenschap in de praktijk en die regelmatig terugkwamen in onze gesprekken met zorgprofessionals.
- Investeer in tijd, begeleiding en middelen
- Ondersteun leidinggevenden om zeggenschap mogelijk te maken
- Leg zeggenschap vast in alle lagen van de organisatie
- Deel goede voorbeelden
Investeer in tijd, begeleiding en middelen
Zorgverleners hebben tijd, begeleiding en soms ook scholing nodig om zeggenschap uit te kunnen oefenen. Om naast hun werk op de werkvloer ook een andere rol te kunnen invullen. Het versterken van zeggenschap vraagt om een investering van mensen, middelen en tijd. Dit vraagt ook moed van zorgverleners. Zij moeten ondanks drukte op de werkvloer, toch tijd kunnen nemen (of zelfs opeisen) om activiteiten rond zeggenschap uit te voeren.
Ondersteun leidinggevenden om zeggenschap mogelijk te maken
Bij alle bezoeken was het duidelijk dat leidinggevenden belangrijk zijn om zeggenschap mogelijk te maken. Leidinggevenden kunnen zorgverleners stimuleren om zeggenschap toe te passen. Zij kunnen hen hierbij helpen door daarvoor ruimte en tijd te geven. Teamleiders kunnen bijvoorbeeld laten zien wat de mogelijkheden zijn.
Ondersteun hen om met hun team het gesprek te voeren over zeggenschap en moedig aan dat zij zeggenschap stimuleren.
Leg zeggenschap vast in alle lagen van de organisatie
Het is belangrijk dat zeggenschap niet alleen op papier is geregeld, maar ook op de werkvloer tot uiting kan komen. Daarom moet zeggenschap door de hele organisatie (alle lagen) heen worden vastgelegd.
Dit werkt goed als bijvoorbeeld leden van werkgroepen en medewerkers met extra kennis op een onderwerp elkaar persoonlijk leren kennen en aan kunnen spreken. Investeer in contact en interdisciplinaire samenwerking. Zo kunnen ideeën, wensen en behoeften van medewerkers gedeeld en gehoord worden.
Deel goede voorbeelden
Deel goede voorbeelden van zeggenschap in jouw organisatie. Zo maak je zichtbaar wat het oplevert en kun je de andere zorgverleners inspireren om ook hun ideeën te delen. En daardoor begrijpen collega’s waarom je soms met andere activiteiten bezig bent dan de individuele patiëntenzorg.
Welke uitdagingen zag de inspectie?
Naast positieve invloeden zagen we ook de uitdagingen:
- Tijd
Werkdruk en tekort aan personeel maken het lastig om tijd te vinden voor zeggenschap. Toch zijn dit juist redenen om wél met zeggenschap aan de slag te gaan. - Verbinding
De verbinding tussen de werkvloer en de VVAR is niet vanzelfsprekend, maar vraagt een structurele investering van mensen en middelen. - Vaardigheden
Het vraagt de nodige vaardigheden van leidinggevenden om de zorgmedewerkers de zekerheid te geven dat zij zeggenschap mogen en kunnen uitoefenen. Denk hierbij aan het coachen en stimuleren tot zeggenschap en het faciliteren van eigenaarschap.
Hoe nu verder?
De inspectie blijft de zeggenschap van zorgverleners stimuleren in het toezicht. Dit kan bijvoorbeeld door tijdens bezoeken vragen te stellen over zeggenschap. We spreken regelmatig met de beroepsvereniging, zoals V&VN.