weblogberichten

De drie stadia van veiligheidsverbetering

Tijdens de internationale rondetafelbijeenkomst die het BMJ (Brits medisch tijdschrift) in april 2018 in Saoedi-Arabië organiseerde, kwamen sprekers uit landen met zeer verschillende culturele achtergronden tot dezelfde conclusie: gezondheidszorg heeft een cultuur van openheid en inclusiviteit nodig om de kwaliteit en veiligheid te blijven verbeteren. Het belang van cultuur wordt al geruime tijd erkend en wordt steeds vaker aan de orde gesteld tijdens veiligheidsbesprekingen binnen de gezondheidszorg. Maar waarom is de focus op cultuur gericht, en waarom nu?

Ian Leistikow

Drie ontwikkelingsstadia

Als we kijken naar hoe de veiligheid verbetert, dan kunnen we in diverse sectoren drie zeer vergelijkbare ontwikkelingsstadia herkennen. In het eerste stadium zorgen kennis en technologie tot een bepaald punt voor de verbetering van de veiligheid. In het tweede stadium worden managementsystemen opgezet om met deze kennis en technologie om te gaan en de veiligheid verder te verbeteren. Dit is het stadium van richtlijnen, regels en voorschriften. Wanneer dit stadium het punt van dalend rendement bereikt, is het tijd voor het derde stadium, waarin verdere veiligheidsverbetering afhankelijk is van cultuur en gedrag.

Een voorbeeld hiervan is verkeersveiligheid. Eerst leerden we de technologie begrijpen en gingen we auto's bouwen die niet uit elkaar vielen. Toen werden deze machines zo complex dat we rijexamens en verkeersregels nodig hadden om de veiligheid verder te vergroten. Veel landen bevinden zich nu in het stadium waarin gedrag en cultuur de zwakste schakel zijn in de verkeersveiligheid. In 2016 was 50% van het aantal verkeersdoden in Nederland te wijten aan te hard rijden of alcohol. Het concept van deze drie stadia werd ontwikkeld tijdens het veiligheidsprogramma 'Hearts and Minds' dat het oliebedrijf Shell in de jaren negentig startte.[1] Veel lezers zullen zich een van de andere concepten herinneren die in hetzelfde programma werden gebruikt: Het Zwitserse-Kaas-model van James Reason.[2]

Waarden, cultuur en gedrag in de zorg

De drie stadia van veiligheidsontwikkeling zijn ook van toepassing op de gezondheidszorg. De vorige eeuw bracht ons ongelooflijke vooruitgang dankzij kennis en technologie. We hebben geleerd hoe we ziekten kunnen diagnosticeren en behandelen waarvan we voorheen niet eens wisten dat ze bestonden. De kwaliteit en veiligheid zijn drastisch verbeterd, waardoor de levensverwachting over de hele wereld is gestegen. Toen kwam het tweede stadium van veiligheidsverbetering. Richtlijnen, regels en voorschriften hielpen zorgverleners om onder uiteenlopende omstandigheden tot hetzelfde resultaat te komen voor patiënten.

Om de kwaliteit en veiligheid verder te verbeteren, moeten we werken aan het derde stadium: het aanpakken van onze waarden, cultuur en gedrag.

Maar in het afgelopen decennium hebben we toenemende problemen met regels, richtlijnen en voorschriften waargenomen. Deze zijn soms een eigen systeem geworden, met dubieuze toegevoegde waarde, of zelfs nadelige gevolgen, voor de kwaliteit en veiligheid van de gezondheidszorg. Voorbeelden hiervan zijn verpleegkundigen die valscores invullen, maar de uitkomsten niet toepassen om het valrisico te verminderen, of artsen die geen tijd hebben voor een goede omgang met hun patiënten vanwege het tijdrovende invullen van verplichte velden in het elektronisch patiëntendossier. Het lijkt erop dat het tweede stadium zijn hoogtepunt heeft bereikt. Om de kwaliteit en veiligheid verder te verbeteren, moeten we werken aan het derde stadium: het aanpakken van onze waarden, cultuur en gedrag.

Het herkennen van de drie stadia van veiligheidsontwikkeling helpt ons begrijpen waarom de gezondheidszorg voor een aantal van de huidige veiligheidsuitdagingen staat, hoe we hier zijn aanbeland en wat we moeten doen om verder te gaan. 'De cultuur veranderen' is geen willekeurig nieuw idee, het is de volgende logische stap op het pad dat we sinds het begin van de gezondheidszorg hebben gevolgd.

Ian Leistikow, Inspecteur/Adviseur bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en Bijzonder hoogleraar bij de Erasmus School of Health Policy & Management


[1] Holsvoogt R, Graaf G van der, Zijlker R, Hudson P. Hearts and Minds programmes the road map to improved HSE culture. Symposium series 151. Shell 2006.

[2] Reason, James (1990): Human Error, Cambridge University Press.

Reactie toevoegen

U kunt hier een reactie plaatsen. Ongepaste reacties worden niet geplaatst. Uw reactie mag maximaal 2000 karakters tellen.

* verplichte velden

Uw reactie mag maximaal 2000 karakters lang zijn.

Reacties

Er zijn nu geen reacties gepubliceerd.