© HH

Zorgsignalen tijdens coronacrisis - 17 maart

De inspectie heeft dagelijks contact met zorgverleners, producenten, leveranciers en andere zorgorganisaties over de effecten van het coronavirus op het werk in de zorg. Door dit contact hebben we een actueel beeld over de kwaliteit van zorg binnen de verschillende sectoren en over mogelijke problemen die deze zorg in de weg staan. Wij delen deze signalen actief met betrokken organisaties zoals brancheorganisaties en VWS. Hieronder kunt u deze signalen lezen. Ook kunt u zich via e-mail abonneren, zodat u de signalen elke keer in uw mailbox ontvangt.

Creatieve oplossingen voor de inzet van personeel

De IGJ vindt het belangrijk dat zorginstellingen creatieve oplossingen bedenken om de zorg goed en toegankelijk te houden. Dit is ook een belangrijk onderdeel van de sectorplannen die in de voorbereiding op de derde golf worden opgesteld. In deze plannen wordt ook beschreven wat het minimaal aanvaardbare niveau van kwaliteit is. De IGJ is op diverse manieren betrokken bij het opstellen van deze sectorplannen en de verdere voorbereidingen op de derde golf. 

We zien verschillende voorbeelden van aangepaste inzet van personeel.

  • In veel ziekenhuizen worden niet-zorgverleners, bijvoorbeeld geneeskundestudenten, stewardessen en horecapersoneel ingezet om zorgverleners te ontlasten en zo meer capaciteit te creëren. Het gaat daarbij om de inzet als ‘buddy’ of ‘runner’, waarbij de ondersteunende medewerker taken op het gebied van logistiek of voorraadbeheer heeft (maar dus niet in de directe patiëntenzorg). Ook kunnen deze ondersteuners bezoek ontvangen of zorgverleners helpen bij het aan- en uittrekken van beschermende kleding. Bij oplopende pandemische druk is het mogelijk dat er ook in de patiëntenzorg een verschuiving van taken plaatsvindt, maar hierbij worden eerste andere zorgverleners ingezet (bijvoorbeeld medisch specialisten van een andere afdeling of recent gepensioneerden). 
  • Bij een aanbieder van verpleging/verzorging is horecapersoneel ingezet voor het verzorgen van eten en drinken aan bewoners. 
  • Verschillende grote zorgaanbieders binnen de gehandicaptenzorg hebben een continuïteitsplan gemaakt, waarbij is gedacht aan de volgende oplossingen: inhuren van medewerkers uit de horeca voor basiszorg, inhuren van artsen die in een ziekenhuis nu minder te doen hebben, samenwerken met gemeenten in de regio om personeel uit andere sectoren te halen en het inzetten van mantelzorgers.
  • Bij een grote aanbieder in de geestelijke gezondheidszorg is besloten tot een herschikking van personeel, waarbij de urgente zorg gewoon doorgang blijft vinden. De uitgedunde bezetting neemt ook de zorg voor de caseload van collega’s waar, zodat de noodzakelijke zorg gecontinueerd kan worden. Daarnaast zijn administratieve taken naar ondersteunend personeel doorgeschoven, zodat zoveel mogelijk behandelcapaciteit beschikbaar blijft.
  • Een jeugdhulpaanbieder heeft in de eerste en tweede golf personeel dat minder te doen had (zoals diagnostiek en ambulante hulp) ingezet op de verblijfsgroepen, bijvoorbeeld voor het regelen en begeleiden van activiteiten voor de jongeren.

Continuïteit van zorg

Ziekenhuizen

Onder medisch specialisten wordt vooruit gekeken naar de periode waarin er substantieel minder coronapatiënten in ziekenhuizen liggen. Intensivisten en andere medisch specialisten die veel met coronazorg te maken hebben, wijzen er op dat met name de IC’s al lange tijd zijn opgeschaald en dat dit veel vergt van zorgverleners. Zodra het mogelijk is moet de IC-capaciteit weer afgeschaald worden zodat zorgverleners kunnen herstellen. Dit betekent dat het niet mogelijk is om meteen alle zorg in te halen.

Verpleging en verzorging

Er is nog steeds sprake van een relatief rustig beeld binnen de ouderenzorg. Het aantal besmettingen in verpleeghuizen daalt verder, met hier en daar nog wel (kleine) uitbraken. 
De dreiging van de derde golf is nog steeds reëel en waakzaamheid blijft in deze fase van belang.

Gehandicaptenzorg

  • Het overall beeld is nog steeds stabiel. De meeste zorgaanbieders zien het aantal coronabesmettingen bij cliënten teruglopen. Een aantal zorgaanbieders heeft al enkele weken geen besmettingen meer gehad. Bij een zorgaanbieder in Drenthe is er wel een grote uitbraak geweest. 
  • Een kleine zorgaanbieder meldt dat het aantal ouderen in de dagbesteding afneemt. Dit lijkt te komen doordat er in de reguliere verzorgingstehuizen en verpleeghuizen door overlijdens ruimte op de dagbesteding is gekomen en ouderen daar instromen. 
  • Mentale moeheid bij zorgverleners blijft in de gesprekken terugkomen. Zorgaanbieders voorzien na de coronatijd meer verzuim doordat zorgverleners nu steeds maar door blijven gaan. Eén zorgaanbieder heeft al postcorona-opvang hiervoor geregeld.

Jeugdhulp en jeugd-ggz

  • Er wordt meer problematiek gemeld door omstanders en politie en minder door professionals. De verwachting is dat het aantal meldingen toeneemt wanneer de coronamaatregelen worden versoepeld. Veel jongeren hebben schaamte en bellen zelf niet voor hulp of zijn niet in staat hulp in te roepen. Scholen hebben meer mogelijkheden om dat wel te doen. 
  • Een aanbieder van jeugd-ggz meldt dat de kliniek al langere tijd vol ligt. Dit levert een zware belasting voor het ambulante team op. Er zijn inmiddels ook regiebehandelaren uitgevallen. Dit wordt opgevangen door medewerkers van andere afdelingen, maar dit vraagt veel van hen. Aangezien alle jeugd-ggz-klinieken voor kinderen in Nederland vol liggen is overplaatsing geen optie.
  • Verschillende jeugdhulpaanbieders ervaren knelpunten met het financieren van jeugdhulp. Er werd een voorbeeld genoemd van een jeugdige met een ernstige eetstoornis die 24 uur begeleiding nodig had en waarvoor geen plek was bij de jeugd-ggz. Hiervoor was de inzet van een extra medewerker op de crisisgroep nodig, maar de gemeente zou dit volgens de aanbieder niet willen financieren. 

De IGJ bezocht in januari en februari in 6 regio’s 20 instellingen die werken met jeugdigen en ouders. Dit zijn onder andere jeugd-ggz-instellingen, wijk- en jeugdteams, Veilig Thuisorganisaties, de jeugdgezondheidszorg en kinder- en jeugdartsen. De conclusies uit dit toezicht laten een ernstige situatie zien.

Zorg asielzoekers en justitiabelen

Het aantal besmettingsgevallen in justitiële inrichtingen is licht gedaald (een daling van 61 op 10 maart 2021). In één PI blijft het aantal besmettingen hoog (60). Daarom vindt in deze PI tijdelijk geen nieuwe instroom plaats. De gedetineerden aanvaarden de inperkende maatregelen zonder al te veel commentaar.

Opvallende signalen uit contact met patiënt- en cliëntorganisaties
(januari en februari)

  • Sommige zorginstellingen zouden soms externe vertrouwenspersonen niet toelaten in de instelling, en hierover niet transparant zijn. Er is ook een grote variatie in de afstemming hierover met de cliëntenraad. 
  • Er zijn signalen dat sommige cliënten met het instellen van de avondklok hun dag- en nachtritme omwisselen, of ’s avonds toch naar buiten gaan. Mantelzorgers weten zich geen raad met dit gedrag. 
  • Het ziekteverzuim in de zorg is erg hoog, met name in de thuiszorg en in ziekenhuizen. Wijkverpleegkundigen worden ingezet in de verpleeghuiszorg, dus de druk op mantelzorg neemt toe. Alle patiënt- en cliëntorganisaties signaleren onverminderd zware belasting van mantelzorgers. De druk lijkt ook toe te nemen door gaten in de dagbesteding en het wegvallen van burenhulp. Ook de mogelijkheden om even te ontspannen (bijvoorbeeld een uurtje winkelen) zijn er niet. Ouders van gehandicapte kinderen hebben het momenteel erg zwaar. De combinatie van een zorgintensief kind met andere kinderen die thuisonderwijs nodig hebben, leidt tot overbelasting. En zij zijn bezorgd omdat ze nog niet worden gevaccineerd. Door hun leeftijd zijn zij vaak laat aan de beurt. Terwijl ze vaak (als enigen) moeten zorgen voor kwetsbare verwanten die ook niet gevaccineerd worden, bijvoorbeeld een zwaar gehandicapt kind. Als een mantelzorger uitvalt zal het kind opgenomen moeten worden. 
  • Patiënten krijgen minder zorguren en op andere tijden dan de bedoeling was. Wat echt moet, gebeurt nog wel. 
  • Uitgestelde zorg: Burgerkracht Limburg signaleert dat huisartsen streng triëren en patiënten afraden om naar de praktijk te komen. In Overijssel ziet de patiënt- en cliëntorganisatie gemengde signalen over de huisartsenzorg. Veel thuisbezoeken zitten er niet meer in, maar aan de andere kant spreken sommige patiënten hun huisartsen juist meer dan voorheen, per telefoon. Communicatie over het klinisch perspectief door de behandelend arts zelf rondom uitgestelde zorg wordt gemist. 
  • Bezoekregeling: het aantal problemen met bezoekregelingen lijkt toe te nemen. Er is soms een zekere willekeur in hoe verpleeghuizen omgaan met de bezoekregeling, zonder duidelijke onderbouwing vanuit de instellingen. Het gaat om ernstige beperkingen en sluitingen. Cliëntorganisaties vragen zich af of verpleeghuizen mogen bepalen dat er maar één vast familielid op bezoek mag komen (dus geen afwisseling van verwanten).